Direct naar de inhoud
Terug naar artikelen

Schouderpijn: de complete gids

De schouder is het beweeglijkste gewricht van je lichaam. Het is ook een van de gewrichten waar de meeste mensen pijn in krijgen. Ongeveer een op de drie volwassenen heeft ooit in zijn leven schouderpijn, en bij ongeveer de helft van hen is de pijn drie jaar later nog niet weg (1, 2).

Dat laatste getal is de moeite waard om bij stil te staan. Schouderpijn gaat niet altijd vanzelf over, en wordt zelden beter als je je arm stilhoudt. Het onderzoek wijst daarentegen vrij duidelijk naar één behandeling: de belasting moet geleidelijk toenemen, en dat is ook de aanpak die de richtlijnen als eerste keus aanraden (3, 4).

Deze gids geeft je een overzicht van wat er meestal achter schouderpijn zit, welke mythes je gerust kunt loslaten, wat de grote onderzoeken hebben laten zien over operaties, injecties en training, en hoe je zelf begint. Onderweg linken we naar de uitgebreidere artikelen over elke aandoening.

De schouder in twee minuten

Het schoudergewricht bestaat uit de bolvormige kop van je bovenarmbot, die in een heel ondiepe kom op je schouderblad zit. De kom is zo ondiep dat de bol maar met ongeveer een derde ervan contact heeft. Daardoor kun je je arm helemaal rond bewegen, en daardoor is je schouder ook afhankelijk van zijn spieren en pezen om op zijn plek te blijven.

De belangrijkste van die spieren zijn de vier die samen de rotator cuff heten. Ze liggen als een manchet rond het gewricht en sturen waar de bol in de kom zit, elke keer dat je tilt, draait of reikt. Daarboven ligt een slijmbeurs, die ervoor zorgt dat de pezen onder het botdak van je schouderblad door kunnen glijden.

Ook je schouderblad speelt een belangrijke rol. Het ligt los op je borstkas en wordt alleen door spieren op zijn plek gehouden. Als je je arm boven je hoofd tilt, komt ongeveer een derde van de beweging van je schouderblad, dat draait en omhoog glijdt. Daarom hoort training van het schouderblad altijd bij een goede revalidatie van de schouder.

Boven op je schouder zit het AC-gewricht, waar je sleutelbeen je schouderblad raakt. Dat is een klein gewricht dat veel te verduren krijgt als je op je schouder valt of zwaar drukt.

Wanneer moet je schouderpijn serieus nemen?

Verreweg de meeste schouderpijn is onschuldig, ook al kan hij flink pijn doen en je nachtrust verstoren. Er zijn wel een paar situaties waarin je eerst naar een arts moet en pas daarna gaat trainen.

Heb je je schouder gestoten bij een val of een harde klap, en kun je daarna je arm niet optillen, of ziet je schouder er verkeerd uit, dan moet je dezelfde dag gezien worden. Bel je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Het kan een breuk zijn, een schouder die uit de kom is, of een pees die is afgescheurd. Hetzelfde geldt als je arm plotseling zwak is geworden zonder veel pijn, of als je tintelingen en een doof gevoel tot in je hand hebt die niet weggaan.

Koorts, nachtzweten, gewichtsverlies of een knobbel bij je schouder horen ook bij de huisarts. Net als pijn die helemaal niet verandert, hoe je je arm ook beweegt. Schouderpijn uit pezen en gewrichten verandert meestal als je beweegt. Heeft bewegen helemaal geen invloed op de pijn, dan kan die ergens anders vandaan komen.

Past geen van die situaties bij jou, dan is je schouder hoogstwaarschijnlijk geïrriteerd, niet kapot. Dan kun je verder lezen.

De vijf gewone oorzaken van schouderpijn

Je schouder kan om veel redenen pijn doen, maar in de praktijk dekken vijf aandoeningen verreweg de meeste gevallen.

1. Geïrriteerde pezen: rotator cuff, impingement en bursitis

De meest voorkomende oorzaak van schouderpijn is dat de pezen van de rotator cuff overbelast en geïrriteerd zijn. Misschien heb je dat gehoord als impingement (inklemming), als slijmbeursontsteking (bursitis), als peesirritatie (tendinitis) of als een blessure aan de supraspinatuspees. Het onderzoek heeft al die namen de afgelopen tien jaar samengebracht onder één noemer: rotator cuff-gerelateerde schouderpijn (2).

De reden is dat je de aandoeningen niet betrouwbaar van elkaar kunt onderscheiden, en dat ze hetzelfde behandeld worden. Meestal doet het pijn om je arm zijwaarts op te tillen, vooral rond schouderhoogte, en doet het 's nachts pijn om op je schouder te liggen. De pijn zit vaak aan de buitenkant van je schouder en kan uitstralen naar je bovenarm.

Lees meer in het artikel over de rotator cuff en het artikel over impingement.

2. Frozen shoulder

Een frozen shoulder is iets anders. Hier trekt het gewrichtskapsel zelf strak, en het belangrijkste kenmerk is stijfheid: je kunt je arm niet naar buiten draaien, ook niet als iemand anders dat voor je probeert. De aandoening treft meestal mensen van in de 50, vrouwen iets vaker dan mannen, en hij duurt lang, vaak 12–24 maanden (5).

Een frozen shoulder is de enige aandoening in deze gids waarbij het advies niet is om door de pijn heen te belasten. Hier laat het onderzoek zien dat rustige bewegingen binnen de pijngrens een beter resultaat geven dan hard rekken (6). Lees meer in het artikel over een frozen shoulder.

3. Het AC-gewricht

Pijn helemaal boven op je schouder, precies waar je sleutelbeen eindigt, komt meestal uit het AC-gewricht. Dat gebeurt na een val direct op je schouder, bijvoorbeeld van een fiets, of na zware training zoals bankdrukken en dips. Het gewricht kan in verschillende graden verstuikt zijn, en het kan na verloop van tijd artrose krijgen.

Bij de gewone graden van blessure is ongeveer 80 procent binnen 3–6 maanden zonder operatie klachtenvrij.

4. De schouder uit de kom en de instabiele schouder

De schouder is het gewricht in je lichaam dat het vaakst uit de kom gaat, juist omdat de kom zo ondiep is. Na een schouder die uit de kom is geweest, moet het gewricht weer getraind worden: eerst controle en stabiliteit, daarna kracht. Ben je jonger dan 40 en is je schouder bij een ongeluk uit de kom gegaan, praat dan met een arts over het risico dat het opnieuw gebeurt. Bij jongere mensen is dat risico hoog, en een operatie voorkomt herhaling beter dan een mitella en rust (7).

Sommige mensen hebben een schouder die los aanvoelt zonder dat hij ooit uit de kom is geweest. Dat heet instabiliteit, en je traint het met controle en kracht rond het schouderblad.

5. Pijn vanuit de nek

Een deel van wat als schouderpijn voelt, komt helemaal niet uit de schouder. Je nek stuurt vaak pijn uit over je schouder en tot in je arm. Een goede vraag om jezelf te stellen is of de pijn verandert als je je hoofd draait of buigt. Doet hij dat, dan speelt je nek waarschijnlijk een rol. Tintelingen of een slapend gevoel tot in je hand wijzen dezelfde kant op. Lees meer in het artikel over pijn in schouder en nek en in de gids over nekpijn.

Waar doet het pijn?

Waar de pijn zit, vertelt niet alles, maar het vertelt wel iets, en daar moet een programma beginnen. We hebben drie artikelen geschreven die elk uitgaan van de plek waar je naar wijst:

Heb je vooral pijn in bepaalde situaties, dan zijn er ook artikelen over pijn als je je arm optilt, pijn 's nachts en schouderpijn na krachttraining.

Vier mythes over de schouder

Rond schouderpijn hangen verklaringen die logisch klinken, maar waarvoor het onderzoek geen bewijs vindt. Vier ervan zijn zo wijdverbreid dat ze elk een eigen stuk verdienen.

"De scan laat een blessure zien, dus daarom doet het pijn"

Veel mensen laten hun schouder scannen en horen dat er een scheur in een pees zit, een verdikte slijmbeurs of kalk. Dat klinkt als een verklaring. Het probleem is dat dezelfde bevindingen gewoon zijn bij mensen zonder pijn.

In een onderzoek bij mannen zonder schouderpijn had 23 procent een gescheurde pees in de rotator cuff, en bij mensen boven de 60 was dat bijna de helft (8). Bij topsporters in werpsporten liet 40 procent van de werparmen op een MRI tekenen van peesschade zien. Geen van hen had pijn, en vijf jaar later hadden ze nog steeds geen pijn gekregen (9).

Een scan kan dus zelden vertellen waarom je schouder pijn doet. De uitslag kan je wel onnodig bang maken om je arm te gebruiken. Lees meer over waarom pijn en schade niet hetzelfde zijn in het artikel over wat pijn is.

"Het is slijtage"

Het woord slijtage suggereert dat je schouder aan het opraken is, en dat elke beweging het erger maakt. Zo gedragen pezen en gewrichten zich niet. Pezen worden sterker van belasting en zwakker als je ze stilhoudt. De veranderingen die een scan slijtage noemt, zijn normale ouderdomsveranderingen, die de meeste mensen hebben en die op zichzelf geen pijn doen (8).

Dat betekent niet dat een oudere schouder hetzelfde is als een jonge. Het betekent dat slijtage een slechte verklaring is voor pijn en een nog slechter argument om niet te trainen.

"Het is je houding"

Ronde schouders, een naar voren geschoven hoofd, een scheve rug. De houding krijgt overal de schuld van. Maar als onderzoekers zochten naar het verband tussen een bepaalde zithouding en pijn, konden ze het niet vinden. Een overzicht van alle onderzoeken op dit gebied vond geen houdbaar oorzakelijk verband tussen houding en pijn (10, 11).

Wat wel uit lijkt te maken, zijn afwisseling en belastbaarheid. Wissel vaak van houding, en maak je schouder sterk genoeg voor wat je ervan vraagt. Een "correcte" houding die je de hele dag moet vasthouden, bestaat niet.

"Je schouder moet rust hebben"

Rust voelt goed als het pijn doet. Maar in het grote Britse GRASP-onderzoek, waar we hieronder op terugkomen, was het juist advies om je schouder in beweging te houden plus een thuisprogramma dat werkte (12). En in een overzicht van alle onderzoeken naar oefeningen tegen rotator cuff-pijn hielpen alleen de programma's waarin de belasting onderweg toenam. Oefeningen zonder opbouw maakten geen verschil (13).

Een paar dagen rust na een acute pijnaanval is prima. Weken of maanden rust maken je schouder zwakker en gevoeliger, niet minder.

Wat zegt het onderzoek over wat werkt?

De schouder is ongewoon goed onderzocht. In de afgelopen tien jaar hebben meerdere grote, goed uitgevoerde onderzoeken operaties, injecties en training met elkaar vergeleken, en de uitkomsten wijzen dezelfde kant op.

Het CSAW-onderzoek (2018) verdeelde 313 patiënten met impingementpijn over drie groepen: een kijkoperatie waarbij de chirurg een deel van het bot boven de pees weghaalde, een schijnoperatie waarbij de chirurg alleen in het gewricht keek, en geen operatie. Na een jaar was er geen betekenisvol verschil tussen de operatie waarbij bot werd weggehaald en de schijnoperatie (14). Het type operatie dat jarenlang standaard was in Denemarken, werkte dus niet beter dan de schijnoperatie.

Het GRASP-onderzoek (2021) volgde 708 patiënten met rotator cuff-pijn. De helft kreeg 16 weken begeleide, opbouwende training bij een fysiotherapeut. De andere helft kreeg één sessie met goed advies en een thuisprogramma. Na een jaar was er geen verschil. Een injectie met een corticosteroïd gaf op korte termijn wat verlichting en op lange termijn niets (12).

Het SELF-onderzoek (2016) ging een stap verder. 86 patiënten kregen gewone fysiotherapie of één enkele oefening met belasting, die ze thuis zelf uitvoerden. Na 3, 6 en 12 maanden deden de twee groepen het even goed (15).

Holmgren en collega's (2012) lieten zien dat het wel uitmaakt wat je traint. 102 patiënten die op de wachtlijst voor een operatie stonden, kregen specifieke, opbouwende oefeningen voor de rotator cuff en het schouderblad, of niet-specifieke bewegingsoefeningen. In de specifieke groep kozen veel minder mensen voor een operatie, en ging het met veel meer mensen duidelijk beter (16).

Het MOON-onderzoek (2013) volgde 452 patiënten met een volledige scheur in de rotator cuff, dus een pees die zonder ongeluk was gescheurd. Na twee jaar fysiotherapie had ongeveer 75 procent een operatie kunnen vermijden, en het ging de mensen die thuis trainden even goed als wie onder begeleiding trainde (17).

UK FROST (2020) testte drie behandelingen van een frozen shoulder bij 503 patiënten: manipulatie onder narcose, een kijkoperatie aan het gewrichtskapsel en vroege fysiotherapie plus een injectie. Geen van de operaties versloeg de fysiotherapie met een verschil dat de patiënten konden merken (18). En al in 2004 had een Nederlands onderzoek laten zien dat rustige oefeningen binnen de pijngrens bij een frozen shoulder een beter resultaat gaven dan intensief rekken: 89 procent tegen 63 procent met een goed resultaat na twee jaar (6).

Samen wijzen de onderzoeken op drie dingen: opbouwende training werkt. Die werkt ook als je hem thuis zelf doet, als je goede uitleg hebt gekregen. En operaties en injecties voegen weinig toe aan de training. De nationale klinische richtlijn van de Deense Sundhedsstyrelsen uit 2021 trekt dezelfde conclusie: eerst begeleide training, een injectie alleen als steun voor de training, en geen operatie als eerste stap (3).

Wil je meer weten over de twee grote beslissingen, lees dan Schouderoperatie: heb je die nodig? en Cortisoninjectie in de schouder: helpt een injectie?.

Wat werkt niet, of maar heel weinig

Echografiebehandeling, laser en shockwave hebben geen houdbaar effect laten zien op rotator cuff-pijn. Massage en manuele therapie kunnen de uren erna verlichten, maar veranderen het verloop niet. Alleen rekken behandelt schouderpijn niet, en bij een geïrriteerde pees kan hard rekken de pees nog meer onder druk zetten. Rust na de eerste dagen maakt je schouder zwakker.

Geen van deze dingen is per se gevaarlijk, en sommige kunnen prettig voelen. Maar als behandeling kunnen ze niet op zichzelf staan. Waar het om gaat, is dat de belasting geleidelijk toeneemt.

Mag het pijn doen als je traint?

Ja, binnen een grens. Dat is misschien het belangrijkste wat je kunt leren van de onderzoeken die werkten, want hier geven de meeste mensen het op of overdrijven ze.

De positieve onderzoeken gebruikten hetzelfde principe, het pijnmonitoringsmodel (19). Pijn tijdens de oefening tot ongeveer 5 op een schaal van 0 tot 10 is acceptabel. De pijn moet kort na de oefening weer zakken, en mag de volgende ochtend niet erger zijn. Kom je boven de 5, of is je schouder de dag erna erger, dan was de belasting te groot en ga je een stap terug. Zit je op 0–3 en voelt de oefening makkelijk, dan is het tijd om een stap omhoog te gaan.

Dat klinkt simpel, en dat is het ook. Het moeilijke is je er 12 weken aan te houden. Daarom gebruikt Rehabo precies die regel na elke oefening. Lees meer in Mag je trainen met schouderpijn?.

Oefeningen voor de schouder: vier ladders

Een goed schouderprogramma is niet zomaar een lijst oefeningen. Elke oefening moet aan te passen zijn, van een makkelijke naar een zware stap. Je begint op de stap die je vandaag aankunt, en gaat verder als het makkelijk wordt. Hier zijn vier van de oefenreeksen die de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gebruikt om het programma samen te stellen. Je kunt ze allemaal thuis doen zonder materiaal. Een waterfles of een tas met boeken is het enige gewicht dat je nodig hebt.

Dosering voor alle oefeningen: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen. Twijfel je waar je moet beginnen, begin dan bij stap 1. Te makkelijk beginnen is nooit fout.

Buitenwaartse rotatie: de basisoefening voor de rotator cuff

  1. Zit of sta met je elleboog tegen je zij, 90 graden gebogen, en je onderarm recht naar voren.
  2. Stap 1: pak je hand vast met je gezonde hand en beweeg je onderarm naar buiten, weg van je buik. De pijnlijke arm ontspant helemaal.
  3. Stap 2: doe hetzelfde, maar laat de pijnlijke arm de beweging zelf maken.
  4. Stap 3: ga op je buik op het bed liggen met je bovenarm over de rand en een waterfles in je hand. Draai je onderarm omhoog naar het plafond en laat langzaam zakken.
  5. Stap 4: sta met de rug van je hand tegen een deurpost en duw naar buiten zonder dat je arm beweegt. Bouw de druk op in 2–3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en blijf ademen.

Houd je elleboog de hele tijd tegen je zij, alsof hij is vastgeplakt. Voelt een stap twee keer achter elkaar makkelijk en blijft de pijn onder de 3, dan ga je een stap omhoog.

Scaption: je arm optillen op de zachte manier

  1. Sta rechtop met je arm langs je zij en je duim omhoog.
  2. Stap 1: pak je pols vast met je gezonde hand en beweeg je arm schuin naar voren en omhoog, halverwege tussen recht naar voren en opzij.
  3. Stap 2: til je arm zelf in dezelfde richting, rustig, niet hoger dan prettig voelt.
  4. Stap 3: doe hetzelfde met een waterfles in je hand.
  5. Stap 4: til je arm tot schouderhoogte en houd hem daar helemaal stil terwijl je rustig ademt.

Houd je schouder laag en weg van je oor. Scaption is de richting waarin de pezen de meeste ruimte hebben, en daarom de plek om te beginnen als zijwaarts optillen pijn doet.

Scapula push-ups: kracht voor je schouderblad

  1. Sta met gestrekte armen en je handpalmen tegen een muur op schouderhoogte. Je lichaam is recht van hoofd tot hiel.
  2. Laat je borst tussen je schouderbladen naar voren zakken, zodat ze naar elkaar toe komen. Je ellebogen blijven gestrekt.
  3. Duw weg, zodat je schouderbladen uit elkaar gaan en je rug breed wordt.
  4. Beweeg langzaam heen en weer en adem gewoon door.
  5. Opbouw: zet je handen niet tegen de muur maar op de rand van een tafel, later op een bank, daarna op de vloer in een hoge plank en tot slot met je voeten op een stoel.

Alleen je schouderbladen bewegen. Dit zijn de spieren die je schouderblad draaien als je je arm optilt, en ze spelen bij bijna alle schouderpijn een rol.

Schouders naar achteren trekken: controle aan de achterkant

  1. Zit of sta met je armen los langs je lichaam.
  2. Stap 1: trek je schouderbladen rustig naar achteren en omlaag, alsof je ze in je achterzakken wilt stoppen, en laat weer los.
  3. Stap 2: doe hetzelfde terwijl je tegelijk je armen iets van je lichaam af tilt.
  4. Stap 3: houd een waterfles in elke hand en trek je schouders naar achteren tegen het gewicht in.
  5. Stap 4: trek naar achteren en houd de spanning 5 seconden vast voordat je loslaat.

Het volledige artikel met alle ladders, doseringen en opbouw vind je in De beste oefeningen bij schouderpijn.

Een schouderprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je schouder samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je schouderprogramma samen

Wil je zien hoe het programma is opgebouwd, lees dan Zo stelt Rehabo je schouderprogramma samen.

Hoe lang duurt het?

Het eerlijke antwoord hangt af van de oorzaak. Bij rotator cuff-pijn komt de grootste vooruitgang in de eerste 12 weken van een opbouwend programma, en dat was ook de periode die de grote onderzoeken gebruikten (12, 15, 16). Bij een blessure aan het AC-gewricht reken je op 3–6 maanden. De frozen shoulder is de langzame: 12–24 maanden is normaal, en ongeveer 4 op de 10 hebben jaren later nog lichte klachten, ook al functioneren de meesten helemaal normaal (5).

Waar het om gaat, is niet het precieze aantal weken, maar dat je na ongeveer 12 weken training, waarin de belasting steeds is toegenomen, verschil merkt. Lukt dat niet, dan is het tijd om je door een arts of fysiotherapeut te laten onderzoeken, in plaats van op dezelfde manier door te gaan.

Wanneer moet je naar de huisarts?

We noemden de acute situaties bovenaan in deze gids: een val met daarna zwakte of een vervormde schouder, plotseling krachtverlies, tintelingen in je hand, koorts, gewichtsverlies of een knobbel. Daar moet je meteen op reageren.

Daarnaast is er één situatie die niet dringend is, maar die je ook niet moet negeren. Heb je je schouder ongeveer 12 weken opbouwend getraind zonder verbetering te merken, laat je dan onderzoeken. Niet omdat er per se iets ernstigs is, maar omdat er iets kan zijn wat een programma niet kan zien: een stijf gewrichtskapsel dat een andere aanpak nodig heeft, een nek die de pijn veroorzaakt, of een pees die echt door een chirurg beoordeeld moet worden. Rehabo vervangt geen arts of fysiotherapeut, en dat zegt het programma ook zelf als de pijn hoog blijft.

Conclusie

Schouderpijn is gewoon, zelden gevaarlijk en vaak langdurig als je er niets aan doet. Wat het onderzoek zegt, past in vijf regels:

  • Je schouder is niet versleten. Afwijkingen op scans zijn gewoon bij mensen zonder pijn.
  • Rust na een paar dagen maakt je schouder zwakker, niet beter.
  • Opbouwende training werkt, en die werkt ook thuis, als je de juiste uitleg hebt gekregen.
  • Operaties en injecties voegen heel weinig toe aan training. Een frozen shoulder is de uitzondering, waarbij rustige bewegingen winnen van hard rekken.
  • Pijn tot ongeveer 5 tijdens het trainen is prima, als hij weer zakt en de volgende ochtend niet erger is.

Begin op de stap die je vandaag aankunt, en ga omhoog als het makkelijk wordt. Dat is de hele methode.

Bronnen

  1. Prevalence and incidence of shoulder pain in the general population; a systematic review (Luime et al., Scand J Rheumatol 2004)
  2. Rotator cuff related shoulder pain: Assessment, management and uncertainties (Lewis, Man Ther 2016)
  3. NKR: Behandling af patienter med subakromielt smertesyndrom i skulderen (Sundhedsstyrelsen 2021)
  4. Manual therapy and exercise for rotator cuff disease (Cochrane 2016)
  5. Long-term outcome of frozen shoulder (Hand et al., J Shoulder Elbow Surg 2008)
  6. Gentle thawing of the frozen shoulder: a prospective study of supervised neglect versus intensive physical therapy (Diercks & Stevens, J Shoulder Elbow Surg 2004)
  7. Surgical versus non-surgical treatment for acute anterior shoulder dislocation (Cochrane 2004)
  8. Ultrasound of the shoulder: asymptomatic findings in men (Girish et al., AJR 2011)
  9. Magnetic resonance imaging of the asymptomatic shoulder of overhead athletes: a 5-year follow-up study (Connor et al., Am J Sports Med 2003)
  10. "Sit Up Straight": Time to Re-evaluate (Slater et al., JOSPT 2019)
  11. Swain et al. No consensus on causality of spine postures or physical exposure and low back pain: A systematic review of systematic reviews. J Biomech 2020.
  12. Progressive exercise compared with best practice advice, with or without corticosteroid injection, for the treatment of patients with rotator cuff disorders (GRASP) (Hopewell et al., Lancet 2021)
  13. Effectiveness of progressive and resisted and non-progressive or non-resisted exercise in rotator cuff related shoulder pain: a systematic review (Naunton et al., Clin Rehabil 2020)
  14. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW) (Beard et al., Lancet 2018)
  15. A self-managed single exercise programme versus usual physiotherapy treatment for rotator cuff tendinopathy (Littlewood et al., Clin Rehabil 2016)
  16. Effect of specific exercise strategy on need for surgery in patients with subacromial impingement syndrome (Holmgren et al., BMJ 2012)
  17. Effectiveness of physical therapy in treating atraumatic full-thickness rotator cuff tears (Kuhn et al., J Shoulder Elbow Surg 2013)
  18. Management of adults with primary frozen shoulder in secondary care (UK FROST) (Rangan et al., Lancet 2020)
  19. Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy (Silbernagel et al., Am J Sports Med 2007)