Kniepijn: wanneer moet je naar de huisarts?

Je knie doet pijn, en ergens in je achterhoofd zit de vraag: is het iets ernstigs? Moet ik naar de huisarts, of kan ik het afwachten?

Het korte antwoord is: verreweg de meeste kniepijn is onschuldig en hoeft niet onderzocht te worden. Maar er is een klein handjevol tekenen die je moet kennen, omdat ze alles veranderen. Twee ervan betekenen hulp op dezelfde dag. De andere betekenen een afspraak bij de huisarts binnen een paar dagen. Dit artikel gaat ze een voor een langs, en zegt aan het eind wat er geldt voor iedereen die er geen van heeft.

Het artikel bouwt op de gids over pijn in de knie, waar dezelfde tekenen in het kort staan.

Hoe zelden is het ernstig?

Eerst het kader. Kniepijn komt in bijna alle gevallen van de knieschijf, de pezen, de meniscus, de kniebanden of artrose: aandoeningen die pijn doen, maar niet gevaarlijk zijn, en die beter worden van de juiste belasting. De rode vlaggen bestaan om de paar gevallen te vangen waarin eerst een arts naar de knie moet kijken: een infectie in het gewricht, een breuk, een bloeding in het gewricht, trombose in het been en bij kinderen een heupziekte die zich laat zien als kniepijn. Eén teken betekent niet dat jij bij die paar hoort. Het betekent dat je het moet laten onderzoeken.

Dezelfde dag: een warme, gezwollen knie met koorts

Een infectie in het kniegewricht is zeldzaam, maar kan binnen een paar dagen het kraakbeen beschadigen als hij niet behandeld wordt. De tekenen zijn een knie die warm, rood en gezwollen is, pijn doet bij de kleinste beweging, en samengaat met koorts, koude rillingen of het gevoel ziek te zijn. Het risico is groter na een injectie of een operatie in de knie en bij een verminderde afweer. Herken je dat beeld, dan moet je dezelfde dag beoordeeld worden: je huisarts tijdens kantooruren, anders de huisartsenpost.

Dezelfde dag: een warme, gezwollen en pijnlijke kuit

Het tweede teken zit net onder de knie. Een trombosebeen, een bloedstolsel in een van de diepe aderen van het been, laat zich zien als een kuit die gezwollen, warm en pijnlijk is, meestal aan één been, soms met een drukkende pijn achter de knie. Het risico is groter na een operatie, een lange vliegreis, bedrust, bij zwangerschap, de pil en roken. Trombose kan verward worden met een bakercyste, een onschuldig zakje vocht achter de knie dat kan knappen en zwelling in de kuit kan geven. Het verschil kun je zelf niet zien, dus een arts moet het dezelfde dag beoordelen. Lees meer in Pijn achter de knie.

Binnen een paar dagen naar de huisarts

De volgende tekenen zijn niet op dezelfde manier acuut, maar ze moeten onderzocht worden, en ze moeten geen weken wachten.

Je knie zwol binnen een paar uur na een blessure op

Na een verdraaiing, een val of een klap doet de knie bij iedereen pijn. Het is het tempo van de zwelling dat telt. Zwelt je knie in de eerste uren op, dan is het meestal bloed in het gewricht, en bloed komt van iets dat gescheurd is: een kruisband, een meniscusscheur tot aan de rand, een breuk of een knieschijf die uit de kom is geweest. Zwelt je knie pas in het volgende etmaal op, dan is het gewrichtsvocht, en dat wijst op een kleiner letsel. Het eerste vraagt om een onderzoek. Het tweede kun je meestal afwachten. Lees wat je de eerste dagen doet in Pijn in de knie na een verdraaiing of een val.

Je kunt geen vier stappen zetten, of je bent boven de 55 en hebt je knie gestoten

Spoedeisende hulpen over de hele wereld gebruiken de Ottawa-regel om te bepalen wie na een blessure een röntgenfoto van de knie moet krijgen: als je 55 jaar of ouder bent, als het pijn doet om precies op de knieschijf te drukken en nergens anders, als het pijn doet om op het kleine botuitsteeksel aan de buitenkant net onder de knie te drukken, als je je knie niet tot 90 graden kunt buigen, of als je geen vier stappen op je been kunt zetten (1). Was geen van die vijf dingen aanwezig, dan sloot de regel een breuk uit in 98,5 procent van de gevallen in een overzicht met meer dan 4.000 patiënten (2). Kun je je knie dus buigen en vier stappen lopen, en doet het geen pijn precies op de knieschijf of op het bot onder de buitenkant, dan is een breuk heel onwaarschijnlijk.

Je knie zit op slot en kan niet gestrekt worden

Een stijve knie kan gestrekt worden, het doet alleen pijn. Een knie die op slot zit, kan niet helemaal gestrekt worden, wat je ook doet, omdat er iets klem zit in het gewricht, meestal een flap van de meniscus na een verdraaiing. De richtlijn van de Deense Sundhedsstyrelsen voor meniscusletsel uit 2016 is duidelijk: een knie die op slot zit, moet door een orthopedisch chirurg bekeken worden, terwijl een meniscusscheur zonder slot eerst naar de fysiotherapeut moet. Een knie die even "vastzit" en dan weer loslaat, is iets anders en komt veel vaker voor. Dan zijn het meestal pijn en zwelling die het gewricht onwillig maken, niet iets dat klem zit.

Je knieschijf is uit de kom geweest

Is je knieschijf opzij geschoten en weer teruggegaan, dan moet een arts naar je knie kijken, ook al voelt hij beter. Er kan een stukje kraakbeen afgebroken zijn, en dat bepaalt wat er moet gebeuren. Zit je knieschijf nog uit de kom, bel dan meteen je huisarts of de huisartsenpost, die je naar de spoedeisende hulp kan sturen.

Je knie zakt door en zwelt daarna op

Een knie die op de trap heel even doorzakt, komt veel voor bij pijn rond de knieschijf en bij artrose: de bovenbeenspier laat los omdat het pijn doet. Dat is niet gevaarlijk. Een knie die doorzakt bij draaibewegingen en daarna opzwelt, wijst op een knieband die niet houdt, en die moet beoordeeld worden. Lees het verschil in Knie zakt door.

Een kind of tiener met kniepijn die mank loopt

Bij kinderen en jongeren kan pijn in de knie uit de heup komen. Twee ziekten van het heupgewricht bij kinderen laten zich vaak zien als pijn aan de voorkant van de knie of in het bovenbeen samen met mank lopen, en ze moeten vroeg ontdekt worden. Een kind dat mank loopt, of dat zonder duidelijke oorzaak pijn in de knie heeft, moet naar de huisarts.

Pijn 's nachts die niet verandert, met gewichtsverlies of koorts

Gewone kniepijn is mechanisch: erger bij sommige bewegingen, beter bij andere. Een pijn die hetzelfde blijft wat je ook doet, die je 's nachts wakker maakt zonder te verdwijnen als je van houding verandert, en die samengaat met onverklaard gewichtsverlies, koorts of een eerdere kanker, gedraagt zich niet als pijn van pezen en gewrichten, en daarom moet een arts ernaar kijken. Pijn 's nachts op zich is geen rode vlag. Een pijnlijke knie, vooral met artrose, maakt veel mensen wakker, en dat is normaal, zolang de pijn minder wordt als je een andere houding vindt.

Wat geen rode vlag is

Net zo belangrijk is weten wat niet op iets ernstigs wijst, omdat mensen juist daar het vaakst bang van worden.

Dat het veel pijn doet. Hoe sterk de pijn is, zegt niets over hoe gevaarlijk hij is. Een geïrriteerde knieschijf kan op de trap ongelooflijk veel pijn doen en volkomen onschuldig zijn.
Dat je knie kraakt. Geluiden uit de knie komen veel voor bij mensen zonder pijn.
Dat hij na activiteit een beetje gezwollen is. Een lichte zwelling die in de loop van een etmaal na een zware dag komt en weer verdwijnt, is de reactie van het gewricht op belasting.
Dat je het al langer dan zes weken hebt. Pijn rond de knieschijf duurt vaak maanden, en artrose blijft. Dat is een reden om een plan te maken, geen reden om bang te zijn.
Dat de scan slijtage of een meniscusscheur laat zien. Bij volwassenen zonder kniepijn en zonder blessure heeft een op de vier kraakbeenschade en een op de tien een meniscusscheur op een MRI-scan, en boven de 40 is dat 43 en 19 procent (3). In een onderzoek van 230 knieën bij volwassenen zonder pijn had 97 procent minstens één "afwijkende" bevinding (4).

Past geen van de alarmsignalen bij jou, dan is het heel waarschijnlijk dat je knie geïrriteerd en gevoelig is, niet kapot. Lees waarom in Kniepijn en een gevoelig zenuwstelsel, en wanneer je ermee kunt trainen in Mag je trainen met pijn in je knie?.

Wat als het gewoon niet overgaat?

Een laatste reden om naar de huisarts of de fysiotherapeut te gaan, is geen rode vlag, maar net zo echt. Heb je zes tot twaalf weken een plan gevolgd en wordt het niet beter, dan verdien je een onderzoek. Niet omdat er iets gevaarlijks is, maar omdat een fysiotherapeut iets kan zien wat jij zelf niet ziet: een heup die zijn werk niet doet, een pees die anders belast moet worden, of een dosis die te klein is. Bij pijn rond de knieschijf is aangetoond dat hoe langer je ermee rondloopt voordat je begint, hoe slechter het verloop is (5). Wacht dus niet te lang.

Een knieprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor de knie samen op basis van waar het pijn doet, en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je begint gratis.

Stel je knieprogramma samen

Conclusie

Verreweg de meeste kniepijn is onschuldig. De rode vlaggen bestaan om de paar gevallen te vinden, niet om de vele mensen bang te maken.
Dezelfde dag: een warme, gezwollen knie met koorts, of een warme, gezwollen en pijnlijke kuit.
Binnen een paar dagen naar de huisarts: zwelling binnen een paar uur na een blessure, de vijf tekenen van de Ottawa-regel, een knie die op slot zit, een knieschijf die uit de kom is geweest, een knie die doorzakt en opzwelt, een kind dat mank loopt, en pijn 's nachts met gewichtsverlies of koorts.
Hoe sterk de pijn is, kraken, lichte zwelling na activiteit, klachten langer dan zes weken en bevindingen op een scan zijn geen rode vlaggen.
Gaat het na zes tot twaalf weken met een plan niet over, laat het dan onderzoeken. Niet uit angst, maar om hulp te krijgen.

Bronnen

Stiell IG et al. Prospective validation of a decision rule for the use of radiography in acute knee injuries. JAMA 1996. PubMed
Bachmann LM et al. The accuracy of the Ottawa knee rule to rule out knee fractures: a systematic review. Annals of Internal Medicine 2004. PubMed
Culvenor AG et al. Prevalence of knee osteoarthritis features on magnetic resonance imaging in asymptomatic uninjured adults: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2019. PubMed
Horga LM et al. Prevalence of abnormal findings in 230 knees of asymptomatic adults using 3.0 T MRI. Skeletal Radiology 2020. PubMed
Collins NJ et al. Prognostic factors for patellofemoral pain: a multicentre observational analysis. British Journal of Sports Medicine 2013. PubMed