Direct naar de inhoud
Terug naar artikelen

Bakercyste: zwelling achter de knie

Je voelt een bult in je knieholte. Hij spant als je je knie helemaal buigt of strekt, en hij is misschien in een paar weken groter geworden. De huisarts of de scan noemt het een bakercyste, en die naam klinkt ernstiger dan het is.

Hier lees je wat een bakercyste is, waarom het bijna altijd een symptoom is van iets anders in de knie, wanneer je met een zwelling achter de knie dezelfde dag naar een arts moet, en waarom het beste wat je voor de cyste kunt doen, is je knie trainen.

Wat is een bakercyste?

Het kniegewricht zit in een kapsel dat gewrichtsvocht aanmaakt. Achter de knie ligt een kleine slijmbeurs tussen twee spieren, en bij veel mensen is er een heel normale opening tussen het gewrichtskapsel en die slijmbeurs. Komt er te veel vocht in de knie, dan wordt het door die opening naar buiten geperst en vult het de slijmbeurs. Dat is de cyste. Hij werkt als een ventiel: het vocht komt er makkelijker uit dan weer terug, en daarom kan hij blijven groeien zolang het gewricht te veel vocht aanmaakt (1).

De cyste is dus geen gezwel, geen blessure op zich, en niet iets dat achter je knie kapot is gegaan. Het is een zakje gewrichtsvocht dat de knie naar achteren heeft geduwd, omdat er iets in het gewricht irriteert.

Dat is de belangrijkste zin van deze pagina. Een bakercyste is een teken, geen ziekte. Bij volwassenen is de oorzaak bijna altijd artrose in de knie of een geïrriteerde meniscus, en door allebei maakt het gewricht meer vocht aan (1). De cyste vertelt je dus dat er iets in de knie op dit moment gevoelig is.

Zo voelt het

De meeste mensen voelen een zachte of stevige bult achter de knie, iets naar het midden toe. Hij is het duidelijkst als je staat met een gestrekte knie, en hij kan verdwijnen als je de knie buigt. Hij kan een gespannen of vol gevoel in de knieholte geven, vooral als je hurkt, traploopt of je been helemaal strekt. Veel mensen hebben helemaal geen pijn van de cyste zelf. De pijn, als die er is, komt vaker van wat er in het gewricht zit.

Sommige cysten zijn zo klein dat ze alleen op een scan te zien zijn. Andere zijn groot genoeg om op de spieren in de kuit te drukken. Klachten van de cyste zelf komen niet vaak voor en hangen meestal samen met hoe groot hij is (1).

Wat je moet weten voordat je verder leest

Achter de knie lopen ook de grote bloedvaten naar het onderbeen. Een trombosebeen geeft een gezwollen, warme en pijnlijke kuit, vaak met pijn in rust, en moet dezelfde dag behandeld worden. Een bakercyste kan knappen, en dan loopt het gewrichtsvocht de kuit in. Dat geeft een plotseling gezwollen, pijnlijke en warme kuit die sprekend op trombose lijkt.

Daarom geldt één regel: een gezwollen, warme en pijnlijke kuit is trombose tot een arts iets anders heeft gezegd. Dat geldt ook als je je cyste goed kent. Bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Lees meer over de hele achterkant van de knie in pijn achter de knie.

Is de cyste gevaarlijk?

Nee. De cyste zelf beschadigt de knie niet, en hij kan zich niet ontwikkelen tot iets gevaarlijks. Hij is vervelend als hij groot is, en hij kan spannen, maar hij maakt niets kapot. Wat telt, is de oorzaak in het gewricht, en die is meestal ook onschuldig.

Hier is het goed om te weten wat scans laten zien bij knieën die geen pijn doen. In een verzameling onderzoeken bij volwassenen zonder kniepijn had ongeveer een op de vier een kraakbeenverandering, en ongeveer een op de tien een scheur in de meniscus. Boven de 40 jaar was dat vier op de tien en een op de vijf (2). In een onderzoek bij 991 mensen tussen 50 en 90 jaar had tussen 19 en 56 procent een scheur in de meniscus, en zes op de tien van hen met een scheur hadden de afgelopen maand geen pijn in de knie gehad (3). Een scan die een bakercyste en "een scheur in de meniscus" laat zien, laat dus meestal twee dingen zien waar veel mensen van jouw leeftijd mee rondlopen zonder het te weten.

Wat zegt het onderzoek over behandeling?

Het algemene advies is de oorzaak in het gewricht te behandelen, niet het zakje achter de knie (1). In de praktijk betekent dat training.

Bij artrose in de knie vermindert training de pijn met ongeveer 12 punten op 100 direct na een traject, en dat is met bewijs van hoge kwaliteit aangetoond (4). Krachttraining gericht op de bovenbeenspieren geeft het grootste effect (5). Bij een meniscusscheur bij mensen van middelbare leeftijd was twaalf weken begeleide training na twee jaar even goed als een kijkoperatie, en de trainingsgroep kreeg sterkere bovenbenen, wat de operatie niet gaf (6). Komt het gewricht tot rust, dan maakt het minder vocht aan, en dan krimpt de cyste meestal vanzelf.

Wat op de langere termijn niet werkt, is alleen het zakje behandelen. Wordt de cyste met een naald leeggezogen, dan loopt hij meestal weer vol, omdat het ventiel er nog is en het gewricht nog steeds te veel vocht aanmaakt. Sommige mensen krijgen tegelijk een cortisoninjectie in de knie, en die kan de irritatie een paar weken dempen, maar aan de oorzaak verandert dat niets. Een operatie aan de cyste zelf is zelden nodig en komt pas ter sprake als het gewricht behandeld is en de cyste toch blijft hinderen (1).

Het gevoelige zenuwstelsel

Veel mensen worden voorzichtiger met hun knie als ze een diagnose met een naam hebben gekregen. Het is goed om te weten dat pijn geen maat is voor hoeveel er mis is. Een knie die een paar weken geïrriteerd is geweest, wordt gevoeliger, en het zenuwstelsel zet de waakzaamheid hoger lang voordat er iets in gevaar is. Vermijd je het buigen van je knie omdat de cyste spant, dan heeft je bovenbeen minder te doen, krijgt het gewricht minder beweging, en neemt de gevoeligheid toe. Rustige, geplande belasting die achteraf geen opvlamming geeft, zet hem weer lager. Lees het hele principe in kniepijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Wat kun je zelf doen?

Het korte antwoord: train je knie zoals je hem zonder cyste zou trainen, en laat de cyste met rust.

De regel uit de Deense trainingsonderzoeken bij artrose geldt ook hier: pijn tot 2 op 10 is veilig, 3 tot 5 is acceptabel, boven de 5 is te veel, en de pijn moet voor de volgende training weer terug zijn op het gewone niveau (7). Spant de cyste tijdens een oefening zonder dat de pijn boven dat niveau komt, dan is dat geen reden om te stoppen. Is je knie de dag erna meer gezwollen, dan is dat een signaal om een stap terug te doen.

De oefeningen komen uit het programma dat de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gemaakt. Eerst beweeglijkheid, dan kracht voor het bovenbeen en de achterkant, en rekken als laatste. Dosis: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen.

Knie buigen

  1. Ga op een stoel zitten met beide voeten plat op de vloer, en laat de knie die opspeelt ontspannen hangen.
  2. Kruis het andere been ervoor, en duw je voet rustig naar achteren onder de stoel, zodat je knie buigt. Het gezonde been doet het werk.
  3. Buig zo ver als je kunt zonder scherpe pijn, houd het even vast, en laat je been terugglijden.
  4. Als het makkelijk voelt: trek je voet zelf naar achteren zonder hulp van het andere been. Later op je buik, waarbij je je hiel naar je bil trekt, en ten slotte met vasthouden bovenin.

Knie strekken

  1. Ga op een stoel zitten met je hiel op een andere stoel, zodat je knie vrij in de lucht hangt.
  2. Laat je been helemaal ontspannen rusten, en laat de zwaartekracht je knie richting gestrekt trekken. Leg eventueel een hand licht op je bovenbeen.
  3. Adem rustig, en houd je bovenbeenspier ontspannen. Het moet voelen als een rustige rek, geen druk.
  4. Als het makkelijk voelt: ga rechtop zitten, strek je knie en til je voet op tot horizontaal. Later met vasthouden bovenin, waarbij je je bovenbeen goed aanspant.

Bruggetje

  1. Ga op je rug liggen met gebogen knieën en je voeten op de vloer.
  2. Span je buik en billen licht aan, en til je bekken rustig op tot je romp en bovenbenen op één lijn liggen.
  3. Laat het langzaam weer zakken, en adem gelijkmatig door.
  4. Als het makkelijk voelt: houd de houding bovenin vast. Later op één been.

Hamstringkracht

  1. Ga op je rug liggen met een doekje of theedoek onder één hiel op een gladde vloer. Buig het andere been en zet je voet plat neer.
  2. Laat je hiel rustig naar je billen glijden, zodat je knie buigt, en alleen zo ver als je kunt zonder scherpe pijn.
  3. Schuif je hiel langzaam terug tot je been gestrekt is. Houd de beweging soepel.
  4. Als het makkelijk voelt: til je bekken op terwijl je glijdt, zodat de achterkant van je bovenbeen meer draagt.

Wil je daarna rekken, ga dan staan met gestrekte knieën en buig je bovenlichaam langzaam vanuit je heupen naar voren, tot je een rustige rek voelt aan de achterkant van je bovenbenen. Het rekken komt als laatste. Het is de belasting hierboven die het gewricht tot rust brengt.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem dezelfde dag contact op met je huisarts als je kuit gezwollen, warm en pijnlijk wordt, ook als je denkt dat het de cyste is die geknapt is. Doe dat ook als je knie warm en gezwollen is en je koorts hebt of je ziek voelt. Ga binnen een paar dagen naar je huisarts als de bult achter je knie hard is, snel groeit of niet meebeweegt met de knie, of als je een doof gevoel of zwakte in je onderbeen krijgt. En laat je knie beoordelen als je twaalf weken hebt getraind zonder vooruitgang.

Een bakercyste bij een kind is een aandoening op zich. Hij ontstaat zonder dat er iets in het gewricht zit, doet zelden pijn en verdwijnt meestal vanzelf, maar de eerste keer moet een arts ernaar kijken.

Kies “Knie” en daarna “Achter de knie” als je je programma samenstelt. Lees meer over de hele knie in de gids over kniepijn, en over de oorzaken in het gewricht in artrose in de knie en meniscusletsel.

Een knieprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor de knie samen op basis van waar het pijn doet, en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je begint gratis.

Stel je knieprogramma samen

Conclusie

  • Een bakercyste is gewrichtsvocht dat de knie naar een slijmbeurs achter de knie heeft geduwd. Het is een teken van irritatie in het gewricht, meestal artrose of een geïrriteerde meniscus.
  • De cyste is op zich onschuldig. Behandel de knie met training, dan komt het gewricht tot rust en krimpt de cyste meestal vanzelf.
  • Leegzuigen met een naald loopt weer vol. Een operatie aan de cyste is zelden nodig.
  • Een gezwollen, warme en pijnlijke kuit is trombose tot een arts iets anders heeft gezegd. Dezelfde dag.

Bronnen

  1. Frush TJ, Noyes FR. Baker's cyst: diagnostic and surgical considerations. Sports Health 2015. PubMed
  2. Culvenor AG et al. Prevalence of knee osteoarthritis features on magnetic resonance imaging in asymptomatic uninjured adults: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2019. PubMed
  3. Englund M et al. Incidental meniscal findings on knee MRI in middle-aged and elderly persons. New England Journal of Medicine 2008. PubMed
  4. Fransen M et al. Exercise for osteoarthritis of the knee. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
  5. Juhl C et al. Impact of exercise type and dose on pain and disability in knee osteoarthritis: a systematic review and meta-regression analysis of randomized controlled trials. Arthritis & Rheumatology 2014. PubMed
  6. Kise NJ et al. Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial with two year follow-up. BMJ 2016. PubMed
  7. Ageberg E et al. Feasibility of neuromuscular training in patients with severe hip or knee OA: the individualized goal-based NEMEX-TJR training program. BMC Musculoskeletal Disorders 2010. PubMed