Revalidatie na een kijkoperatie aan de knie

Een kijkoperatie, die artsen een artroscopie noemen, is een operatie via twee of drie kleine sneetjes in de huid, waarbij de chirurg met een camera in het gewricht kijkt en met kleine instrumenten werkt. In de knie wordt hij meestal gebruikt om een meniscus bij te knippen of te hechten, losse stukjes kraakbeen of weefsel te verwijderen, of als onderdeel van een kruisbandoperatie.

Wat bepaalt hoe goed je knie wordt, is zelden de operatie zelf. Het is wat er in de weken erna gebeurt. Hier lees je hoe de eerste dagen en weken meestal verlopen, welke oefeningen wanneer horen, en wat onderzoek echt zegt over een kijkoperatie bij de meest voorkomende knieklachten. De grote gids over de knie vind je in Pijn in de knie: de gids over kniepijn.

Eerst: het plan van het ziekenhuis gaat voor

Na een operatie krijg je een plan van het ziekenhuis of van de fysiotherapeut die je begeleidt. Dat houdt rekening met wat de chirurg precies heeft gedaan. Een gehechte meniscus moet wekenlang gespaard worden voor diep buigen, terwijl een bijgeknipte meniscus meteen belast mag worden. Dat verschil zie je van buitenaf niet, dus het plan van het ziekenhuis gaat altijd voor de algemene adviezen hier.

Het programma van Rehabo is geen traject voor direct na een operatie. Het is voor daarna, als het plan van het ziekenhuis klaar is en je knie zijn kracht, het vertrouwen en de belastbaarheid helemaal terug moet krijgen. Wat je hier krijgt, is een beschrijving van hoe een gewoon traject eruitziet, zodat je weet wat je kunt verwachten.

De eerste dagen

De eerste twee tot vier dagen draaien om zwelling en om je knie gestrekt te krijgen. Je knie is gezwollen door vocht van de operatie, en die zwelling zet je bovenbeenspier uit: een gezwollen knie kan de voorkant van je bovenbeen niet goed aanspannen, en daarom voelt je been vreemd en zwak. Dat is geen schade, het is een reflex, en die verdwijnt als de zwelling verdwijnt.

Loop met krukken als het ziekenhuis dat zegt, maar zet gewicht op je been zodra het mag. Bij een bijgeknipte meniscus kunnen de meesten na een paar dagen zonder krukken lopen.
Leg je been hoog in de pauzes, zodat de zwelling afneemt.
Strek je knie meerdere keren per dag helemaal. Volledig strekken is in de eerste weken het belangrijkste doel, want een knie die niet strekt, laat je mank lopen en verkeerd belasten.
Span je bovenbeen aan: zit met je been gestrekt en druk je knieholte een paar seconden in de ondergrond, vele keren per dag. Dat maakt je bovenbeenspier weer wakker.
Buig je knie binnen de pijn die je acceptabel vindt, tenzij je plan iets anders zegt.

Pijnstillers gebruik je kort en als brug om je knie te bewegen, niet als de behandeling. Lees meer in pijnstillers bij kniepijn.

Week een tot drie

Nu moet je knie vrij buigen en strekken, moet de zwelling weg, en moet je normaal lopen. De oefeningen zijn de rustige ladders: knie buigen en knie strekken op een stoel, je hiel over de vloer laten glijden, en de eerste staande oefeningen zodra je knie het gewicht draagt zonder door te zakken.

Het doel aan het eind van week drie is meestal: volledig strekken, buigen tot dicht bij de gezonde knie, niet mank lopen, en een bovenbeenspier die je net zo duidelijk kunt aanspannen als aan het gezonde been.

Week drie tot acht

Nu bouw je kracht op. Kniebuigingen naar een stoel, op- en afstappen, het bruggetje, heupabductie en balans op één been. Het zijn dezelfde ladders die alle andere knieën op deze site gebruiken, en dat is geen toeval: een geopereerde knie heeft belastbaarheid verloren, geen vermogen, en belastbaarheid bouw je op dezelfde manier op als bij alle andere kniepijn.

Wat je de ladder op brengt, is niet de datum, maar dat je knie kan wat de stap vraagt, met weinig pijn en zonder de dag erna op te zwellen. De pijnregel uit de Deense onderzoeken geldt ook hier: 0 tot 2 tijdens de training is veilig, 3 tot 5 is acceptabel, boven de 5 is te veel, en de pijn moet voor de volgende training weer terug zijn op het gewone niveau (1). Een knie die de dag erna meer gezwollen is, heeft te veel gehad. De hele regel staat in mag je trainen met pijn in je knie?.

Na acht weken

Vanaf hier is het traject hetzelfde als voor een knie die niet geopereerd is: zwaardere kracht, uitvalspassen, oefeningen op één been en ten slotte springen en van richting veranderen, als je terug moet naar je sport. Na een bijgeknipte meniscus lopen veel mensen na vier tot acht weken weer hard, en doen ze na twee tot drie maanden weer aan sport met richtingsveranderingen. Na een gehechte meniscus of een nieuwe kruisband duurt het langer, en dan is het plan van het ziekenhuis weer leidend.

Wat zegt het onderzoek over de operatie zelf?

Het is goed om dit te weten, ook na de operatie, omdat het je vertelt waar de verbetering vandaan komt.

Bij een versleten meniscus bij volwassenen boven de 35, de meest voorkomende reden voor een kijkoperatie, hebben grote onderzoeken de operatie vergeleken met training en met een schijnoperatie. In een Noors onderzoek met 140 deelnemers gaf twaalf weken begeleide training na twee jaar hetzelfde resultaat als een operatie, en de trainingsgroep kreeg sterkere bovenbeenspieren, wat de geopereerden niet kregen. Een op de vijf in de trainingsgroep koos later toch voor een operatie, zonder dat ze er beter van werden (2). In een Fins onderzoek werden de deelnemers geopereerd of kregen ze een schijnoperatie, waarbij de chirurg alleen in de knie keek, en na een jaar was er geen verschil (3).

Een Deens overzicht van negen onderzoeken vond dat een kijkoperatie bij een versleten knie een kleine verlichting gaf gedurende drie tot zes maanden, die na een tot twee jaar weg was, en dat de operatie zeldzame maar ernstige bijwerkingen gaf, waaronder trombose in het been en infectie (4). Daarom raadt een internationale richtlijn uit 2017 een kijkoperatie bij artrose en versleten menisci in bijna alle gevallen af (5).

Dat betekent niet dat jouw operatie verkeerd was. Er zijn situaties waarin hij de juiste keuze is: een meniscus die de knie op slot zet, een los stukje kraakbeen dat vast komt te zitten, en een jong iemand met een verse scheur die gehecht kan worden. Maar het betekent wel dat de verbetering in de maanden erna voor een groot deel uit de revalidatie komt, niet uit de kijkoperatie. Daarom is de training niet iets wat je naast de behandeling doet. Ze is de behandeling. Lees meer in meniscusscheur: klachten en behandeling zonder operatie en in meniscusoperatie of revalidatie?.

Oefeningen voor de eerste weken

Hier zijn drie ladders uit het programma dat de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gemaakt. Ze beginnen zo licht dat een pas geopereerde knie mee kan doen, zodra het ziekenhuis groen licht heeft gegeven om te bewegen. Dosis: 3 sets van 30 tot 40 seconden, rustig tempo, met pauze ertussen.

Knie strekken

Ga op een stoel zitten met je hiel op een andere stoel.
Laat je been ontspannen hangen met je knie vrij in de lucht.
Laat de zwaartekracht je knie rustig richting gestrekt trekken.
Leg eventueel een hand licht op je bovenbeen voor wat extra druk.
Adem rustig, en houd je bovenbeenspier ontspannen.

Als het makkelijk voelt: ga rechtop op een stoel zitten, en strek je knie zelf tot je voet horizontaal is. Later met vasthouden bovenin, waarbij je je bovenbeen goed aanspant.

Knie buigen met hielschuiven

Ga op je rug liggen met een doekje onder de hiel van het geopereerde been.
Buig het andere been, en zet je voet plat op de vloer.
Laat je hiel rustig naar je billen glijden, zodat je knie buigt.
Glijd alleen zo ver als je kunt zonder scherpe pijn.
Schuif je hiel langzaam terug tot je been gestrekt is.

Als het makkelijk voelt: ga op een stoel zitten, en trek je voet naar achteren onder de stoel. Later lig je op je buik en trek je je hiel naar je bil.

Kniecontrole

Sta voor een stoel met je voeten op heupbreedte.
Ga in ongeveer drie seconden langzaam richting de stoel zitten.
Raak de zitting licht aan, en sta rustig weer op.
Houd je knieën de hele weg in dezelfde richting als je tenen.
Kijk recht vooruit, en houd je borst omhoog.

Als het makkelijk voelt: sta op één been met lichte steun aan een stoel, en buig je knie langzaam een paar graden. Later zonder steun, en ten slotte met het andere been recht voor je uitgestoken.

Op- en afstappen, het bruggetje, heupabductie en uitvalspassen vind je in de beste oefeningen tegen pijn in de knie, en hoe je in de loop van maanden kracht opbouwt in krachttraining voor je knie.

Een knieprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor de knie samen op basis van waar het pijn doet, en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je begint gratis.

Stel je knieprogramma samen

Wanneer neem je contact op met het ziekenhuis of de huisarts?

Na een operatie zijn er een paar tekenen waarmee je niet moet wachten: een knie die warm, rood en meer gezwollen wordt met koorts of een algemeen ziek gevoel, omdat het een infectie in het gewricht kan zijn; een kuit die gezwollen, warm en pijnlijk wordt, omdat het trombose kan zijn; een zwelling die in de eerste week groter wordt in plaats van kleiner; of een knie die niet gestrekt kan worden en op slot schiet. Bij alle vier moet er dezelfde dag naar gekeken worden. Lees alle tekenen in kniepijn: wanneer moet je naar de huisarts?.

Conclusie

Het plan van het ziekenhuis gaat voor. Dat weet wat de chirurg heeft gedaan, en dit artikel weet dat niet.
De eerste dagen draaien om zwelling en volledig strekken. Dan buigen, dan lopen, dan kracht.
Vanaf week drie zijn de ladders dezelfde als bij alle andere kniepijn: kniebuigingen, traptreden, het bruggetje, de heup en balans. De pijnregel bepaalt het tempo.
Bij een versleten meniscus laten de onderzoeken zien dat de operatie zelf na een jaar weinig of niets oplevert. De verbetering komt van de training daarna.
Rehabo is er voor als het plan van het ziekenhuis klaar is, en je knie helemaal terug moet komen.

Bronnen

Ageberg E, Link A, Roos EM. Feasibility of neuromuscular training in patients with severe hip or knee OA: the individualized goal-based NEMEX-TJR training program. BMC Musculoskelet Disord. 2010. PubMed
Kise NJ, Risberg MA, Stensrud S, Ranstam J, Engebretsen L, Roos EM. Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial with two year follow-up. BMJ. 2016. PubMed
Sihvonen R, Paavola M, Malmivaara A, et al. Arthroscopic partial meniscectomy versus sham surgery for a degenerative meniscal tear. N Engl J Med. 2013. PubMed
Thorlund JB, Juhl CB, Roos EM, Lohmander LS. Arthroscopic surgery for degenerative knee: systematic review and meta-analysis of benefits and harms. BMJ. 2015. PubMed
Siemieniuk RAC, Harris IA, Agoritsas T, et al. Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline. BMJ. 2017. PubMed