Als een tennisarm een paar maanden duurt, komen de aanbiedingen. De ene kliniek biedt drukgolfbehandeling aan, ook wel shockwave genoemd. Een andere biedt een injectie aan met je eigen bloed of met PRP, bloedplaatjesrijk plasma. En als niets helpt, noemt iemand uiteindelijk een operatie.
Het is begrijpelijk dat je iets wilt proberen. De pijn is vervelend, hij duurt al lang en de behandelingen klinken modern. Hier lees je wat er gebeurt als die drie behandelingen worden getest tegen een schijnbehandeling, waarbij de patiënt niet weet wat hij of zij heeft gekregen. Wil je eerst weten wat een tennisarm is, lees dan tennisarm: wat het is en wat helpt, of krijg het totaaloverzicht in de gids over elleboogpijn.
Het korte antwoord
Shockwave, PRP en een operatie zijn bij tennisarm allemaal getest tegen een schijnbehandeling, en geen ervan liet duidelijk extra winst zien. Wie de echte behandeling kreeg, ging vooruit. Maar wie de schijnbehandeling kreeg, ging bijna net zoveel vooruit.
Dat betekent niet dat mensen na de behandelingen niet beter worden. Veel mensen worden dat wel. Het betekent dat het grootste deel van de verbetering van iets anders kwam dan de behandeling zelf: de tijd, de verwachting en wat je ernaast deed.
De klok die elke behandeling moet verslaan
Voordat je een behandeling beoordeelt, moet je het natuurlijke verloop kennen. Een overzicht van de controlegroepen in onderzoeken naar tennisarm vond dat ongeveer 89 procent het na een jaar veel beter had, zonder actieve behandeling. Elke 2,5 tot 3 maanden werd de helft van wie nog pijn had goed, en dat gold ongeacht hoe lang ze het al hadden (1).
Dat is de lat waar elke behandeling overheen moet. Krijg je in maand vier shockwave en ben je in maand zeven beter, dan waren veel mensen ook zonder behandeling beter geworden. Daarom zijn onderzoeken met een schijnbehandeling de enige manier om te zien of de behandeling zelf verschil maakt. Lees meer in hoe lang duurt een tennisarm?
Shockwave (drukgolfbehandeling)
Bij shockwave stuurt een apparaat drukgolven door de huid naar de aanhechting van de pees aan de buitenkant van de elleboog. Het idee is dat dat het herstel van de pees op gang brengt. De behandeling wordt meestal drie tot vijf keer gegeven, met een week ertussen.
Een Cochrane-overzicht bundelde negen onderzoeken met 1.006 deelnemers, waarin shockwave werd vergeleken met een schijnbehandeling. 11 van de 13 gezamenlijke analyses vonden geen duidelijk voordeel van de echte behandeling. De auteurs concludeerden dat shockwave "weinig of geen baat" geeft voor pijn en functie bij tennisarm (2). Het overzicht is uit 2005, maar het is nog steeds de grootste gezamenlijke beoordeling, en nieuwere onderzoeken hebben het beeld niet duidelijk veranderd.
PRP en een injectie met je eigen bloed
Bij een PRP-behandeling wordt bloed afgenomen, worden de bloedplaatjes geconcentreerd en bij de aanhechting van de pees ingespoten. Bij een injectie met eigen bloed wordt het concentreren overgeslagen. Het idee is dat de groeistoffen in het bloed de pees helpen herstellen. De behandeling is vaak duur.
Een Cochrane-overzicht uit 2021 bundelde 32 onderzoeken met 2.337 deelnemers. Tien daarvan vergeleken eigen bloed of PRP met een injectie zonder werkzame stof. De conclusie was dat de injecties waarschijnlijk geen klinisch betekenisvolle verbetering van pijn of functie geven na drie maanden, en dat de gegevens de behandeling niet ondersteunen (3). Het bewijs had een matige zekerheid.
Overweeg je een PRP-behandeling, vraag de kliniek dan op welke onderzoeken tegen een schijnbehandeling ze zich baseren.
Operatie
De meest gebruikte operatie bij tennisarm verwijdert het deel van de pees dat er veranderd uitziet. De resultaten zijn jarenlang als goed beschreven, maar zonder vergelijking met een schijnoperatie.
Dat veranderde met een Australisch onderzoek uit 2018. 26 patiënten die al meer dan zes maanden een tennisarm hadden en niet beter waren geworden van minstens twee andere behandelingen, kregen de echte operatie of een schijnoperatie. Bij de schijnoperatie werd de huid geopend en de pees vrijgelegd, maar er werd niets verwijderd. Beide groepen gingen vooruit, zowel na een half jaar als na 2,5 jaar. Maar er was op geen enkele maat en op geen enkel moment verschil tussen de groepen (4).
Het onderzoek is klein, en de onderzoekers schreven zelf dat het met dat aantal deelnemers geen extra winst van de operatie kon aantonen. Maar het is het beste onderzoek dat er is, en het wijst erop dat veel van wat aan de operatie is toegeschreven, van iets anders kwam.
Dat betekent niet dat niemand ooit geopereerd moet worden. Bij de enkeling die na een jaar of langer met goede, geleidelijke training nog steeds veel last heeft, kan een operatie aan de orde komen. Dan geldt het plan van het ziekenhuis of de specialist, ook voor de revalidatie daarna.
Waarom word je dan beter?
Als zowel de echte behandeling als de schijnbehandeling helpt, zijn er meerdere verklaringen die samenwerken:
- De tijd. Een tennisarm gaat bij de meeste mensen vanzelf over, zoals de cijfers hierboven laten zien.
- De verwachting. Een behandeling waar je in gelooft, kan de pijn dempen. Dat is geen inbeelding. Het is het zenuwstelsel dat het alarm zachter zet als het zich veiliger voelt.
- Wat je ernaast doet. Veel mensen sparen hun elleboog een beetje, doen oefeningen en passen hun dagelijks leven aan in dezelfde tijd dat ze de behandeling krijgen.
Pijn is het alarm van je lichaam, en het is geen precieze maat voor hoeveel er mis is in de pees. Dat verklaart waarom een schijnoperatie minder pijn kan geven, en waarom een pees pijn kan blijven doen nadat de belasting waarmee het begon allang weg is. Lees meer in elleboogpijn en een gevoelig zenuwstelsel en wat is pijn.
En de cortisoninjectie?
De oudste van de injecties, de cortisoninjectie, is het best onderzocht. Hij werkt goed in de eerste zes weken, maar na een jaar zijn minder mensen hersteld en krijgen meer mensen de pijn terug dan na een injectie zonder werkzame stof (5). De cijfers lees je in cortisoninjectie bij tennisarm.
Wat werkt dan wel?
Geen enkele behandeling doet het na een jaar duidelijk beter dan het natuurlijke verloop. Maar er zijn dingen die de eerste maanden makkelijker maken en je onderweg een sterkere arm geven:
Rustige, toenemende belasting van de pees. In een onderzoek met 120 patiënten gaf een dagelijkse thuisoefening waarbij je je pols langzaam laat zakken sneller pijnverlichting dan dezelfde oefening met optillen, en ongeveer 10 procent meer mensen gingen vooruit (6). Je hebt er geen materiaal voor nodig. Een fles of een tas met boeken is genoeg. Bekijk de beste oefeningen bij tennisarm en golfersarm.
Een statische oefening als alles pijn doet. In een onderzoek met 40 patiënten gaven acht weken dagelijkse statische oefeningen thuis minder pijn en betere functie dan afwachten, ook al vonden de deelnemers zichzelf niet veel beter (7). Het is een goede eerste stap, niet de hele behandeling.
Een dagelijks leven met pauzes en afwisseling. Minder uren dezelfde beweging, een andere grip, lichter gereedschap. Lees pijn in de elleboog door werk.
Een lage pijngrens tijdens het trainen. Tot ongeveer 3 op 10 tijdens een oefening is in orde, als het binnen een uur weer gezakt is en de volgende ochtend niet erger is. Lees rust of bewegen bij pijn in de elleboog.
In het Rehabo-programma voor de buitenkant van de elleboog begint de krachtladder met “Pols strekken zonder gewicht”, waarbij je je pols rustig optilt met je onderarm op een tafel. De ladder eindigt met “Langzaam laten zakken met gestrekte elleboog”, waarbij je je arm gestrekt naar voren houdt en je pols langzaam laat zakken in 3 tot 4 seconden. Elke set duurt 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen.
Wanneer is het de moeite waard om opnieuw onderzocht te worden?
Heb je ongeveer drie maanden goed getraind zonder vooruitgang, laat je elleboog dan nakijken. Soms komt de pijn uit je nek of van een zenuw in je onderarm en niet van de pees. Onderzoekers wijzen nekpijn aan als een signaal dat invloed kan hebben op het verloop (8). Lees beknelde zenuw in de nek en fysiotherapeut of thuis oefenen bij elleboogpijn?
Ga naar een arts als je elleboog gezwollen, warm en rood wordt, als hij 's nachts pijn doet zonder verband met het gebruik van die dag, of als je ringvinger en pink blijven slapen. Lees elleboogpijn: wanneer naar de huisarts?
Heb je pijn aan de buitenkant van je elleboog, kies dan Elleboog en daarna Buitenkant als je je programma samenstelt.
Een programma voor je elleboog dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je elleboog samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt per training vier oefeningen zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Stel je elleboogprogramma samen
Conclusie
- Ongeveer negen op de tien mensen met een tennisarm hebben het na een jaar veel beter. Dat is het natuurlijke verloop waarmee elke behandeling vergeleken moet worden.
- Shockwave gaf in negen onderzoeken weinig of geen baat tegenover een schijnbehandeling.
- PRP en een injectie met eigen bloed gaven waarschijnlijk geen klinisch betekenisvolle verbetering tegenover een schijninjectie.
- Een operatie was niet beter dan een schijnoperatie in het enige onderzoek dat dat heeft getest.
- Rustige belasting van de pees, een lage pijngrens en een dagelijks leven met pauzes maken je arm sterker terwijl hij tot rust komt.
Bronnen
- Persistent Tennis Elbow Symptoms Have Little Prognostic Value: A Systematic Review and Meta-analysis (Ikonen, Clin Orthop Relat Res, 2022)
- Shock wave therapy for lateral elbow pain (Buchbinder, Cochrane Database Syst Rev, 2005)
- Autologous blood and platelet-rich plasma injection therapy for lateral elbow pain (Karjalainen, Cochrane Database Syst Rev, 2021)
- Surgical Treatment of Lateral Epicondylitis: A Prospective, Randomized, Double-Blinded, Placebo-Controlled Clinical Trial (Kroslak, Am J Sports Med, 2018)
- Effect of corticosteroid injection, physiotherapy, or both on clinical outcomes in patients with unilateral lateral epicondylalgia: a randomized controlled trial (Coombes, JAMA, 2013)
- A randomized controlled trial of eccentric vs. concentric graded exercise in chronic tennis elbow (lateral elbow tendinopathy) (Peterson, Clin Rehabil, 2014)
- Unsupervised Isometric Exercise versus Wait-and-See for Lateral Elbow Tendinopathy (Vuvan, Med Sci Sports Exerc, 2020)
- Management of Lateral Elbow Tendinopathy: One Size Does Not Fit All (Coombes, J Orthop Sports Phys Ther, 2015)