Beknelde zenuw in de nek: pijn en tintelingen tot in je arm

"Een beknelde zenuw" is de verklaring die veel mensen krijgen als de pijn vanuit hun nek door hun arm uitstraalt en hun vingers tintelen. De medische naam is cervicale radiculopathie: een zenuwwortel die in de nek uit het ruggenmerg komt, is geïrriteerd geraakt. Het doet vaak flink pijn, en het voelt gevaarlijk. Dat is het zelden.

Dit artikel laat je zien hoe je een geïrriteerde zenuwwortel herkent, hoe je hem onderscheidt van schouderpijn die ook naar je arm kan uitstralen, wat het onderzoek zegt over het verloop en hoe je zelf op gang komt. En het vertelt je bij welke paar signalen je eerst naar de huisarts moet.

Wat is een beknelde zenuw in de nek?

Vanuit het ruggenmerg in je nek lopen aan elke kant acht zenuwwortels naar buiten, door kleine openingen tussen de wervels. Elke wortel zorgt voor het gevoel in een bepaald deel van je arm en hand en stuurt bepaalde spieren aan.

Een wortel kan geïrriteerd raken door een hernia die ertegenaan bolt, of door veranderingen in bot en gewricht die de opening met de jaren nauwer maken. Dat laatste is gewoon na je vijftigste. In beide gevallen is "bekneld" een te hard woord. De wortel is geïrriteerd en gezwollen, en het zenuwstelsel eromheen staat hoger afgesteld. Het komt zelden voor dat er echt iets op drukt, zoals een voet op een tuinslang.

Meestal is het de zevende zenuwwortel die geraakt wordt, en daarna de zesde. Dat bepaalt waar in je arm je de klachten voelt.

Zo voelt het

De pijn straalt uit. Vanuit je nek over je schouderblad, langs je arm naar beneden en vaak tot in je hand. Hij volgt een lijn, geen heel gebied.
Je vingers tintelen of slapen. Duim en wijsvinger wijzen op de zesde wortel. De middelvinger wijst op de zevende. Ring- en pink op de achtste.
De kracht kan wegvallen bij bepaalde bewegingen. Bij de zevende wortel wordt het moeilijk om je elleboog en vingers te strekken. Bij de zesde wordt het moeilijk om je elleboog te buigen en je pols op te tillen.
Bewegingen van je nek beïnvloeden de klachten. Ze worden vaak erger als je je hoofd naar achteren buigt, naar de pijnlijke kant draait of lang omhoogkijkt. Veel mensen krijgen verlichting door hun hand op hun hoofd te leggen.
De nekpijn is vaak minder dan de armpijn. Sommige mensen hebben bijna alleen klachten in hun arm.

Zenuw of schouder?

Ook de schouder kan pijn naar je bovenarm sturen, en de twee worden vaak verward. Drie vragen helpen:

Verandert het als je je hoofd draait of buigt? Ja wijst op de nek. Nee wijst op de schouder.
Tintelen of slapen je vingers? Schouderpijn stopt meestal bij de elleboog en geeft geen tintelingen in je hand. Tintelingen wijzen op de nek.
Doet het pijn om je arm zijwaarts op te tillen? Ja wijst op de schouder. Een geïrriteerde zenuwwortel trekt zich vaak weinig aan van wat je schouder doet.

Wijzen de antwoorden op de schouder, lees dan Schouderpijn die uitstraalt naar je arm. Het is heel normaal om te twijfelen, en sommige mensen hebben allebei. Een fysiotherapeut kan je onderzoeken en helpen de klachten uit elkaar te halen.

Wat zegt het onderzoek?

Het belangrijkste onderzoek is Nederlands en uit 2009 (1). 205 mensen met radiculopathie die net was begonnen, werden verdeeld over drie behandelingen: een halskraag met rust gedurende drie tot zes weken, fysiotherapie met oefeningen twee keer per week, of afwachten. Na zes weken hadden zowel de kraag als de fysiotherapie ongeveer een punt minder pijn opgeleverd op een schaal van tien dan afwachten. Na zes maanden deden de drie groepen het even goed.

Dat vertelt ons twee dingen: het verloop is voor de meeste mensen rustig, welke behandeling ze ook krijgen, en de inspanning in de eerste weken gaat vooral over de pijn draaglijk maken, niet over de zenuw "repareren".

Op de lange termijn gaat het met ongeveer negen op de tien mensen goed. Ongeveer een kwart wordt geopereerd, en dat zijn de mensen bij wie de pijn in de loop van maanden niet afneemt, of bij wie de kracht duidelijk wegvalt. De Deense richtlijn raadt minstens zes weken behandeling zonder operatie aan, tenzij er tekenen zijn dat het ruggenmerg geraakt is of de kracht flink is afgenomen (2).

Is het een hernia die de wortel irriteert, dan kan die in de loop van maanden kleiner worden. Daarover schreven we in het artikel over een hernia in de nek. En let op: ongeveer 70 procent van de mensen zonder pijn heeft een hernia of andere veranderingen op een scan van de nek (3). De scan vertelt niet hoeveel pijn je hebt of hoe het verder gaat.

Daarom doet het zo'n pijn

Een geïrriteerde zenuwwortel kan een van de hevigste pijnen in het bewegingsapparaat geven, omdat een zenuw die signalen uit je arm doorgeeft gevoelig is geworden. Tegelijk beschermt je lichaam het gebied: de spieren in je nek spannen zich aan, je houdt je hoofd stil, en je hele arm kan gevoeliger worden voor druk en rek.

Die bescherming is geen teken van schade. Pijn is de inschatting van het zenuwstelsel van hoeveel voorzichtigheid je nodig hebt, en na een zenuwirritatie staat die inschatting wekenlang hoog. Hij zakt weer, het snelst als je je nek en arm blijft gebruiken binnen wat je aankunt. Angst om te bewegen hangt sterker samen met hoe beperkt mensen raken dan hoe hevig de pijn is. Lees meer in nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Wat werkt

Zoek de houdingen die verlichten, en gebruik ze. Je hand op je hoofd. Je kin een beetje ingetrokken. Een kussen dat je nek 's nachts recht houdt. Dat is geen valsspelen, het is pijnverlichting zonder bijwerkingen.
Beweeg je nek elke dag rustig. Blijf binnen wat je aankunt, en gebruik bijvoorbeeld de oefeningen hieronder, waarbij je je kin intrekt en je hoofd draait. De richtlijn raadt als eerste een geruststellende uitleg en gewoon actief blijven aan (2).
Bouw kracht op als het ergste voorbij is. Kracht- en uithoudingstraining van de spieren in je nek en rond je schouderbladen helpt je de verbetering vast te houden. Dat is de trainingsvorm met het beste bewijs bij langdurige nekpijn, terwijl rekken alleen en gewone conditietraining waarschijnlijk geen verschil maken (4, 5).
Gebruik de pijnregel. Pijn tot 5 op 10 tijdens het trainen is oké, als die de volgende ochtend weer gezakt is. Maar bij een zenuwwortel geldt een extra regel: worden de tintelingen of de kracht in je arm slechter door een oefening, neem dan een lichtere stap. Lees mag je trainen met nekpijn.

Wat niet werkt, of maar kort

Wekenlang een halskraag. Een beetje verlichting in het begin, geen verschil na zes maanden, en je nek wordt stijf (1).
Rust als plan. Een paar dagen kan nodig zijn. Weken maakt het erger.
Je arm hard rekken. Een gevoelige zenuw wordt niet beter van krachtig rekken. Rustig bewegen kan prima zijn, harde trekbewegingen niet.
Het scanbeeld behandelen. Het is niet de hernia op het beeld die getraind moet worden, maar het vermogen van je nek om belasting aan te kunnen.

Oefeningen bij een beknelde zenuw in de nek

Begin bij stap 1, hoe sterk je ook bent. Dosis: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen. Stop met een oefening als hij meer tintelingen naar je arm stuurt, en ga een stap terug.

Kin intrekken

Zit rechtop en kijk recht vooruit.
Stap 1: Leg twee vingers op je kin en breng je hoofd rustig naar achteren, zodat je een onderkinnetje maakt.
Stap 2: Doe het zonder je vingers.
Stap 3: Leg je hand op je kin en trek terug tegen een lichte druk in.
Veel mensen met armklachten merken dat juist deze beweging de pijn weer richting de nek trekt. Dat is een goed teken.

Draaien: over je schouder kijken

Zit rechtop met je kin horizontaal.
Stap 1: Help je hoofd rond met je hand op je wang, maar zo ver als prettig is.
Stap 2: Draai zelf.
Stap 3: Draai tegen een lichte druk van je hand in.
Begin met de goede kant. De beweging mag gerust kleiner zijn naar de kant met klachten.

Zijwaarts buigen: oor naar de schouder

Zit met beide schouders laag en stil.
Stap 1: Leg je hand op je hoofd en laat je oor rustig naar je schouder zakken. De andere schouder blijft laag.
Stap 2: Buig zelf, zonder hand.
Stap 3: Buig tegen een lichte druk van je hand in.
Houd de beweging klein als je arm begint te tintelen.

De diepe spieren voor in je hals: het kleine knikje

Ga op je rug liggen met een platte ondergrond onder je hoofd.
Knik heel licht, alsof je "ja" zegt, zonder je hoofd op te tillen.
Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en adem door.
Maak de oefening zwaarder door eerst de spanning langer vast te houden en later je hoofd een centimeter op te tillen, terwijl je je kin licht ingetrokken houdt.

Schouderbladen samenknijpen

Zit of sta met je armen ontspannen naar beneden.
Stap 1: Trek je schouderbladen naar achteren en omlaag, en laat los.
Stap 2: Doe het met je armen een stukje van je lichaam af.
Stap 3: Doe hetzelfde met een waterfles in elke hand.
Stap 4: Houd de spanning 5 seconden vast voordat je loslaat.

Zit de pijn onderaan in je nek en richting je schouderblad, kies dan “Nek” en daarna “Onderaan” als je je programma samenstelt.

Een nekprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je nek samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je nekprogramma samen

Wanneer moet je eerst naar de huisarts?

Een geïrriteerde zenuwwortel is op zich niet gevaarlijk. Maar in zeldzame gevallen kunnen vergelijkbare klachten komen door druk op het ruggenmerg zelf, en dan moet een arts snel naar je kijken.

Bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als je moeilijk gaat lopen, onzeker wordt op je benen, onhandig wordt met je handen, het gevoel in je voeten verliest of moeite krijgt om je plas of ontlasting op te houden. Hetzelfde geldt als de kracht in je arm duidelijk wegvalt en het van dag tot dag erger wordt, of als je tegelijk klachten in beide armen krijgt.

Bel 112 bij een plotselinge, hevige hoofdpijn of nekpijn die je niet kent, samen met problemen met je zicht, je spraak, je gezicht of je evenwicht.

Zijn de klachten begonnen na een val of een verkeersongeluk, dan moet je nek eerst onderzocht worden voordat je traint. En heb je koorts, val je onverklaarbaar af of heb je eerder kanker gehad, dan horen nieuwe nek- en armpijn ook bij de huisarts.

Is geen van die signalen er, dan kun je vandaag beginnen met bewegen. Neemt de armpijn na zes tot acht weken niet af, laat er dan een fysiotherapeut of je huisarts naar kijken. Lees ook de gids over nekpijn.

Conclusie

Een "beknelde zenuw" in de nek is een geïrriteerde zenuwwortel, meestal de zevende of de zesde. Die geeft uitstralende pijn, tintelingen en soms minder kracht in een vast patroon in je arm.
Veranderen de klachten als je je hoofd draait, en tintelen je vingers, dan wijst dat op de nek. Anders kan het de schouder zijn.
Negen op de tien mensen hebben het op de langere termijn goed. Een kraag en fysiotherapie hielpen een beetje in de eerste weken, maar na zes maanden deed iedereen het even goed.
Rustig bewegen binnen wat je aankunt, en daarna kracht voor je nek en schouderbladen, is het plan.
Moeite met lopen, onhandige handen, problemen met je blaas of kracht die wegvalt: bel dezelfde dag je huisarts.

Bronnen

Kuijper B et al. Cervical collar or physiotherapy versus wait and see policy for recent onset cervical radiculopathy: randomised trial. BMJ 2009. PubMed
Sundhedsstyrelsen. National klinisk retningslinje for ikke-kirurgisk behandling af cervikal radikulopati (2015) og for nyopståede uspecifikke nakkesmerter (2016, revurderet 2020).
Ernst CW et al. Prevalence of annular tears and disc herniations on MR images of the cervical spine in symptom free volunteers. European Journal of Radiology 2005. PubMed
Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed