Pijn helemaal bovenin je nek, net onder je schedel, voelt vaak anders dan pijn lager in je nek. Het kan een diepe zeurende pijn in je achterhoofd zijn, stijfheid als je knikt of omhoogkijkt, of een druk die zich vanuit je achterhoofd naar je slaap uitbreidt. Veel mensen merken het vooral na een lange dag achter een scherm of 's ochtends.
Het bovenste deel van je nek is een klein gebied met veel structuren dicht bij elkaar. De twee bovenste nekgewrichten zorgen voor bijna de helft van het draaien van je hoofd en een groot deel van het knikken. Eromheen zitten kleine spieren die de hele dag werken om je hoofd stabiel te houden en je blik recht vooruit. Het gebied is ook gevoelig omdat het zenuwbanen deelt met je hoofd.
Hier lees je wat er bovenin je nek zit, waarom het gebied pijnlijk wordt, hoe het samenhangt met hoofdpijn en duizeligheid, en hoe je het met training tot rust kunt brengen.
Wat zit er hoog in je nek?
Net onder je schedel liggen de twee bovenste nekwervels. Met het bovenste gewricht knik je; met het volgende draai je je hoofd. Daaromheen ligt een laag kleine spieren die de fijne bewegingen van je hoofd sturen, en daarbuiten de grote spieren die van je achterhoofd naar je schouderbladen lopen.
De kleine spieren zitten vol zintuigcellen. Ze vertellen je hersenen waar je hoofd is ten opzichte van je lichaam, en ze werken samen met je ogen en het evenwichtsorgaan in je binnenoor. Daarom kan een pijnlijke, gespannen bovenkant van de nek meer geven dan alleen plaatselijke pijn. Hij kan hoofdpijn geven, een zwaar gevoel in je hoofd en een lichte onzekerheid in je evenwicht.
De zenuwen van de bovenste nekgewrichten komen uit in hetzelfde deel van het zenuwstelsel als de zenuwen van je hoofd en gezicht. Je hersenen kunnen de signalen niet altijd uit elkaar houden. Daarom voel je pijn uit de bovenkant van je nek vaak in je achterhoofd, achter je oor en achter je oog.
Waarom wordt de bovenkant van je nek pijnlijk?
Het komt zelden door een blessure. Veel vaker heeft je nek lang in dezelfde houding gestaan, steeds weer. Je hoofd weegt ongeveer vijf kilo, en als je urenlang naar een scherm kijkt, houden de kleine spieren bovenin je nek het stabiel, zonder veel pauzes. Komen daar stress, te weinig slaap en te weinig afwisseling bij, dan kan het zenuwstelsel het gebied gaan beschermen: de spieren spannen zich aan, de gewrichten voelen stijf, en er is minder voor nodig voordat het pijn doet.
De pijn is echt, maar is op zich geen teken dat je nek kapot is. Scans laten bij de meeste volwassenen slijtage en kleine veranderingen zien, ook bij mensen zonder enige pijn, dus het beeld verklaart zelden waarom het pijn doet (1). Wat helpt, is je beweeglijkheid en kracht terugwinnen, zodat je nek de belasting van het dagelijks leven weer aankan. Lees meer in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.
De hoofdpijn die in je nek begint
Zit de pijn hoog, dan komt de hoofdpijn vaak mee. Die begint in je nek, straalt uit naar je achterhoofd en over naar je slaap of achter je oog, meestal aan één kant, en wordt erger als je je nek beweegt of je hoofd in één houding houdt. Dat heet hoofdpijn vanuit de nek, en die is te trainen: in het beste onderzoek op dit gebied verminderde een programma voor de diepe nekspieren en het schouderblad hoe vaak de hoofdpijn kwam en hoe hevig hij was, en het effect hield een jaar later nog stand (2). Lees meer in Spanningshoofdpijn en je nek.
Duizeligheid en de bovenkant van je nek
Sommige mensen met pijn hoog in hun nek voelen ook een lichte duizeligheid. Die voelt als onzekerheid en het gevoel dat je zwaait, niet alsof de kamer draait, en komt en gaat met de bewegingen van je nek. De verklaring is dat de kleine spieren die je hersenen vertellen waar je hoofd is, onnauwkeurig worden als je nek pijnlijk en op zijn hoede is. Maar duizeligheid moet altijd eerst door een arts worden beoordeeld, omdat die veel vaker uit je binnenoor komt, van je bloeddruk of van medicijnen, en die dingen moeten worden uitgesloten voordat je nek de schuld krijgt. Is dat gebeurd, dan is rustige training van de beweeglijkheid van je nek en de diepe nekspieren het verstandige deel dat je zelf kunt doen.
Wat zegt het onderzoek over training?
Voor nekpijn in het algemeen wijzen de studies duidelijk één kant op: kracht- en uithoudingstraining van nek en schouders vermindert langdurige nekpijn, terwijl rekken alleen en algemene beweging dat waarschijnlijk niet doen (3). In een Fins onderzoek met 180 vrouwen hield het effect van een jaar training drie jaar stand (4). Voor hoofdpijn vanuit de nek is de training van de diepe nekspieren de best onderzochte oefening (2).
Manuele behandeling van de bovenkant van de nek kan op korte termijn verlichting geven, en dat is prima als begin. Maar die verandert niet wat je nek aankan. Dat doet de training.
Oefeningen voor de bovenkant van je nek
De oefeningen hieronder komen uit het nekprogramma van Rehabo. Begin op de stap die je vandaag aankunt, en ga een stap omhoog als het makkelijk voelt. Dosis: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen.
De diepe spieren voor in je hals
- Ga op je rug liggen met een dun kussen onder je hoofd.
- Maak een klein knikje, alsof je "ja" zegt, zonder je hoofd op te tillen. Je kin glijdt een centimeter richting je hals.
- Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en adem door.
- Laat rustig los. Als het makkelijk voelt: houd langer vast, en til tot slot je hoofd een centimeter op terwijl je het knikje vasthoudt.
Kin intrekken
- Zit rechtop en kijk recht vooruit.
- Trek je kin recht naar achteren, zodat je een onderkinnetje maakt. Blijf recht vooruit kijken.
- Eerste stap: help met twee vingers op je kin. Tweede stap: maak de beweging zelf. Derde stap: houd een lichte weerstand met je hand.
- Laat rustig los en herhaal.
Draaien
- Zit rechtop met je kin horizontaal.
- Draai je hoofd rustig tot je over je schouder kijkt. Help met je hand bij de eerste stap, draai zelf bij de tweede, en houd een lichte weerstand met je hand bij de derde.
- Draai maar zo ver als prettig is, en wissel van kant.
Een lichte rekoefening voor de nek als laatste
- Laat je hoofd rustig naar één schouder zakken, en leg je hand licht op je hoofd. Het gewicht van je hand is genoeg.
- Houd 20 tot 30 seconden vast en wissel van kant.
Kies “Nek” en daarna “Bovenaan” als je je programma samenstelt.
Een nekprogramma dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je nek samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Pijn hoog in je nek is zelden gevaarlijk. Maar bij een plotselinge, heel hevige pijn in je nek of hoofd die je niet kent, samen met problemen met zien, moeite met praten, een afhangend gezicht of hevige duizeligheid, bel je meteen 112. Hetzelfde geldt voor nekpijn met koorts en een nek die zo stijf is dat je je hoofd niet naar voren kunt buigen. Pijn na een val of een ongeluk, en pijn die week na week erger wordt zonder te veranderen als je beweegt, moet je huisarts bekijken. Is er niets van dat alles, dan is de bovenkant van je nek hoogstwaarschijnlijk gevoelig en op zijn hoede, en dan kun je gerust beginnen met trainen.
Conclusie
- De bovenkant van je nek is klein, volgepakt en gevoelig, en deelt zenuwbanen met je hoofd. Daarom geeft hij zowel plaatselijke pijn als hoofdpijn en een lichte onzekerheid.
- De oorzaak is meestal te lang in dezelfde houding en een zenuwstelsel dat beschermt, geen blessure.
- Training van de diepe spieren voor in je hals en rustige oefeningen voor de beweeglijkheid worden door onderzoek gesteund. Rekken alleen is niet genoeg.
- Duizeligheid moet eerst door een arts worden beoordeeld. Daarna is nektraining het verstandige deel dat je zelf kunt doen.
Lees ook De gids over nekpijn, Een stijve nek die blijft en Nekpijn 's ochtends.
Bronnen
- Brinjikji W et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR American Journal of Neuroradiology 2015. PubMed
- Jull G et al. A randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache. Spine 2002. PubMed
- Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
- Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed