Hernia in de nek: klachten, verloop en wat helpt

Bij het woord hernia denk je al snel dat er iets kapot is dat gerepareerd moet worden. Die gedachte is begrijpelijk, maar meestal klopt ze niet. Een hernia in de nek is een gewone verandering, die veel mensen hebben zonder het te weten. En verreweg de meeste mensen die er klachten van krijgen, herstellen zonder operatie.

Hier lees je wat een hernia in de nek is, welke klachten hij kan geven, wat de scan eigenlijk laat zien en welke behandelingen werken. Tot slot krijg je oefeningen waarmee je vandaag kunt beginnen, en een overzicht van de paar situaties waarin je eerst met een arts moet praten.

Wat is een hernia in de nek?

De nek bestaat uit zeven wervels. Daartussen liggen kraakbeenschijven, de tussenwervelschijven. Ze werken als kleine schokdempers en helpen de nek buigen en draaien. Elke schijf heeft een stevige ring aan de buitenkant en een zachtere kern aan de binnenkant.

Bij een hernia puilt de ring uit, of dringt een deel van de kern erdoorheen. Dat gebeurt het vaakst onderin de nek, tussen de vijfde en zevende halswervel, waar veel beweging is. Met de jaren bevatten de schijven minder vocht en worden ze platter, en kleine scheurtjes in de buitenste ring zijn heel gewoon. Een hernia is dus niet per se een teken van een blessure. Het kan ook een verandering zijn in weefsel dat al vele jaren wordt gebruikt.

Waar het om gaat, is niet de hernia zelf. Het gaat erom of hij een zenuwwortel prikkelt die vlak naast de schijf uit het ruggenmerg komt. Doet hij dat, dan kun je klachten in je arm krijgen. Doet hij dat niet, dan merk je er meestal niets van.

Zo voelt het als de hernia een zenuw prikkelt

De nekpijn zelf is vaak het kleinste probleem. Het typische beeld is:

Pijn die vanuit de nek over het schouderblad uitstraalt en de arm in gaat, vaak tot in de hand.
Tintelingen, prikken of een slapend gevoel in bepaalde vingers. Zit het in de duim en wijsvinger, dan kan dat wijzen op de zesde zenuwwortel. Zit het in de middelvinger, dan kan het wijzen op de zevende.
Minder kracht bij bepaalde bewegingen, bijvoorbeeld als je de elleboog strekt of de pols optilt.
Klachten die erger worden als je je hoofd achterover buigt of naar de pijnlijke kant draait, en beter als je je hand op je hoofd legt.

Dit heet cervicale radiculopathie. Hier kan de hernia wel iets betekenen, omdat de klachten bij een bepaalde zenuwwortel passen. Je leest er meer over in ons aparte artikel over een beknelde zenuw in de nek.

Heb je nekpijn zonder klachten in de arm, en laat een scan een hernia zien? Dan is het lang niet zeker dat de hernia de oorzaak is. Dat brengt ons bij het belangrijkste punt van dit artikel.

Wat de scan echt laat zien

In een onderzoek uit 2005 kregen 60 gezonde vrijwilligers zonder nekpijn een MRI-scan. Bij ongeveer 70 procent van hen vond men hernia's of andere veranderingen in de nek (1). Geen van hen had pijn.

Een groot overzicht uit 2015 van scans bij mensen zonder pijn liet hetzelfde patroon zien, over de hele wervelkolom: veranderingen in de tussenwervelschijven zijn bij mensen zonder pijn zo gewoon dat je ze het best kunt zien als normale verouderingsverschijnselen, net als grijs haar (2). Na je vijftigste hebben de meeste mensen ze.

Een hernia op een scan is dus op zichzelf geen bewijs dat hij je pijn veroorzaakt. Dat kan wel zo zijn, als je klachten passen bij de zenuwwortel vlak ernaast. Maar veel scans vinden een hernia die daar gewoon zit, en dat al jaren.

Daarom raadt de Deense richtlijn voor nekpijn ook af om standaard een scan te maken. Een scan verandert de behandeling zelden. Wel kan hij je ongeruster maken over je nek, en angst om te bewegen vergroot de kans dat de pijn blijft (3).

Wat zegt het onderzoek over het verloop?

Deens en Nederlands onderzoek vertellen hetzelfde verhaal: verreweg de meeste mensen met een hernia die klachten geeft, knappen in de loop van weken of maanden vanzelf op.

Een Nederlands onderzoek uit 2009 volgde 205 mensen met nieuwe armpijn vanuit een zenuwwortel in de nek (4). Ze werden in drie groepen verdeeld: de ene kreeg een halskraag en rust, de tweede fysiotherapie en oefeningen, en de derde kreeg te horen dat ze het moesten afwachten. Na zes weken gaven zowel de halskraag als de fysiotherapie iets sneller verbetering dan alleen afwachten. Na zes maanden was er geen verschil tussen de groepen. Voor de meeste mensen verloopt het dus rustig, en de behandeling draait vooral om het doorkomen van de eerste weken.

De hernia zelf kan krimpen. Het lichaam ziet het uitgepuilde materiaal als iets dat opgeruimd moet worden, en in de loop van maanden worden veel hernia's kleiner of verdwijnen ze van de scan. Dat is een van de redenen waarom men in Denemarken minstens zes weken behandeling zonder operatie aanraadt voordat een operatie zelfs maar wordt overwogen, tenzij er tekenen zijn van druk op het ruggenmerg zelf of van snel toenemend krachtverlies.

Ongeveer een op de vier mensen met radiculopathie wordt uiteindelijk geopereerd. Dat geldt vooral voor mensen bij wie de pijn na een aantal maanden niet afneemt, of bij wie de spierkracht achteruitgaat. Voor hen kan een operatie de juiste keuze zijn. De andere driekwart heeft hem niet nodig.

Waarom doet het zo'n pijn als het niet gevaarlijk is?

Zenuwwortels zijn gevoelig. Als een wortel geprikkeld raakt, stuurt hij sterke signalen, en het zenuwstelsel eromheen zet de bescherming hoger. De spieren in je nek en schouder spannen zich aan, je vermijdt het om je hoofd te draaien, en het hele gebied wordt gevoeliger voor druk en beweging.

Die bescherming is nuttig in de eerste dagen. Maar ze kan blijven hangen, lang nadat de zenuwwortel tot rust is gekomen. Pijn is geen maat voor hoeveel er mis is. Het is de inschatting van je zenuwstelsel van hoeveel bescherming je nodig hebt, en die inschatting kan te hoog zijn. Hoe langer de pijn duurt, hoe losser het verband tussen pijn en schade wordt.

Dat is het model waarop Rehabo bouwt: na een prikkeling kan de grens waarop je pijn voelt veel verder zakken dan de grens waarop het weefsel schade oploopt. Er ontstaat dus een groot gebied waarin je nek pijn doet zonder dat hij schade oploopt van gebruik. Als je rustig en volgens plan binnen die grens traint, kan het zenuwstelsel geleidelijk minder gevoelig worden. Dat gebeurt niet op dezelfde manier als je je nek volledig rust geeft. Je leest de hele uitleg in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel en in Wat is pijn?.

Wat helpt

Blijf je nek bewegen binnen wat je verdraagt. De Deense richtlijn voor nekpijn raadt als eerste aan dat je gerustgesteld wordt en je gewone activiteiten voortzet. Meer dan een paar dagen rust maakt pijn in het bewegingsapparaat vaak erger, niet beter (3).
Zoek de houdingen die verlichten. Veel mensen met armpijn vanuit de nek vinden rust door hun hand op hun hoofd te leggen of hun kin in te trekken. Gebruik die houdingen om de dag door te komen.
Train kracht en uithoudingsvermogen in je nek en schouders. Als de ergste armpijn is gezakt, is het training van de spieren in je nek en rond je schouderbladen die blijvende verbetering geeft. Een Cochrane-overzicht uit 2015 vond dat krachttraining helpt bij langdurige nekpijn, terwijl alleen rekken en gewone conditietraining waarschijnlijk niet helpen (5). Een Fins onderzoek met 180 vrouwen liet zien dat een jaar kracht- of duurtraining voor de nek minder pijn gaf dan in de controlegroep. De verbetering hield drie jaar later nog stand (6).
Pijn tot 5 van de 10 tijdens de training is oké, als die de volgende ochtend weer is gezakt. Worden de klachten in je arm erger van een oefening, ga dan een stap terug. Lees de pijnregels voor de nek.

Wat niet helpt, of te weinig

Wekenlang rust en een halskraag. De kraag gaf in het Nederlandse onderzoek iets snellere verlichting in de eerste weken, maar geen voordeel na zes maanden (4). Draag je een halskraag langere tijd, dan kan je nek stijver worden.
Wachten op een operatie als eerste plan. Alleen als de kracht wegvalt of het ruggenmerg is aangedaan.
Alleen rekken. Fijn op het moment zelf, maar het verandert het verloop niet (5).
Het scanbeeld behandelen. Je traint niet de bobbel op de foto. Je traint het vermogen van je nek om de belasting van het dagelijks leven aan te kunnen.

Oefeningen bij een hernia in de nek

Begin op de stap die je vandaag aankunt. Dosering voor alle oefeningen: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met een pauze ertussen. Worden de tintelingen of de pijn in je arm tijdens een oefening duidelijk erger, stop dan en neem een lichtere stap.

Kin intrekken

Zit rechtop en kijk recht vooruit.
Stap 1: Leg twee vingers op je kin en help je hoofd rustig naar achteren, zodat je een kleine dubbele kin maakt. Laat los en herhaal.
Stap 2: Doe hetzelfde zonder hulp van je hand.
Stap 3: Leg je hand op je kin en duw licht tegen terwijl je je kin naar achteren trekt.
Voelt het twee keer achter elkaar makkelijk, en blijft de pijn onder de 3, dan ga je een stap omhoog.

Rotatie: hoofd draaien

Zit rechtop met je kin horizontaal.
Stap 1: Leg je hand op je wang en help je hoofd rustig rond, tot je over je schouder kijkt. Alleen zo ver als prettig is.
Stap 2: Draai zelf, zonder hulp.
Stap 3: Leg je hand op je wang en draai tegen een lichte druk in.
Wissel van kant. Het is normaal dat de ene kant stijver is.

De diepe spieren aan de voorkant van de hals: het kleine knikje

Ga op je rug liggen met iets plats onder je hoofd.
Knik heel licht, alsof je "ja" zegt, zonder je hoofd op te tillen. Je moet het voelen aan de voorkant van je hals, niet in de grote spieren aan de zijkanten.
Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en adem door.
De volgende stap is eerst de spanning langer vasthouden, en later je hoofd een centimeter van de ondergrond tillen terwijl je het knikje vasthoudt.

Schouderbladen samenknijpen

Zit of sta met je armen los langs je lichaam.
Stap 1: Trek je schouderbladen rustig naar achteren en omlaag, alsof je ze in je achterzakken wilt stoppen, en laat los.
Stap 2: Doe hetzelfde terwijl je je armen een stukje van je lichaam af tilt.
Stap 3: Houd in elke hand een waterfles en trek je schouders naar achteren tegen het gewicht in.
Stap 4: Trek naar achteren en houd de spanning 5 seconden vast voordat je loslaat.

Een nekprogramma dat zich aanpast

Rehabo bouwt een revalidatieprogramma voor je nek op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Op basis van je antwoord gaat het programma een stap omhoog, blijft het gelijk of gaat het een stap terug. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je nekprogramma samen

Wanneer moet je eerst naar de huisarts?

De meeste mensen met een hernia in de nek kunnen gaan bewegen en trainen zonder eerst naar een arts te gaan. Maar een paar tekenen betekenen dat een hernia drukt op het ruggenmerg zelf, of op een zenuwwortel op een manier die nu beoordeeld moet worden.

Neem dezelfde dag contact op met je huisarts (buiten kantoortijd de huisartsenpost) als je moeilijk gaat lopen, je onzeker voelt op je benen, onhandig wordt met je handen, het gevoel in je voeten verliest of moeite krijgt om je plas op te houden. Hetzelfde geldt als de kracht in je arm of hand duidelijk wegvalt en dat van dag tot dag erger wordt.

Bel 112 als je plotseling hevige, ongewone hoofdpijn of nekpijn krijgt, samen met problemen met je zicht, je spraak, je gezicht of je evenwicht.

En heb je de klachten gekregen na een val of een verkeersongeluk, dan moet je nek worden onderzocht voordat je gaat trainen.

Is geen van die tekenen aanwezig, dan is je nek naar alle waarschijnlijkheid geprikkeld, niet in gevaar. Heb je na zes tot acht weken rustig trainen nog steeds armpijn die niet afneemt, dan is het tijd voor een fysiotherapeut of je huisarts, zodat jullie samen een plan kunnen maken. Lees ook de gids over nekpijn.

Conclusie

Een hernia in de nek is een gewone verandering. Ongeveer 70 procent van de mensen zonder pijn heeft zulke bevindingen op een scan.
Hij doet ertoe als hij een zenuwwortel prikkelt en pijn, tintelingen of krachtverlies in de arm geeft.
De meeste mensen herstellen binnen maanden zonder operatie. Een kraag en rust helpen op langere termijn niet.
Bewegen binnen wat je verdraagt, en daarna krachttraining van je nek en schouders, is wat werkt.
Neem contact op met je huisarts bij moeite met lopen, onhandige handen, moeite met het ophouden van je plas of toenemend krachtverlies.

Bronnen

Ernst CW et al. Prevalence of annular tears and disc herniations on MR images of the cervical spine in symptom free volunteers. European Journal of Radiology 2005. PubMed
Brinjikji W et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR American Journal of Neuroradiology 2015. PubMed
Sundhedsstyrelsen. National klinisk retningslinje for ikke-kirurgisk behandling af nyopståede uspecifikke nakkesmerter (2016, revurderet 2020) og for cervikal radikulopati (2015).
Kuijper B et al. Cervical collar or physiotherapy versus wait and see policy for recent onset cervical radiculopathy: randomised trial. BMJ 2009. PubMed
Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed