Een nieuwe heup of trainen?

Als de artrose in je heup al lang speelt en de pijn grenzen stelt aan wandelen, slapen en het dagelijks leven, komt de vraag: heb ik een nieuwe heup nodig? Het antwoord hangt af van hoe ver de artrose is, hoeveel die je beperkt en wat je al hebt geprobeerd. Het goede nieuws is dat die vraag inmiddels in een Deens onderzoek is onderzocht, en dat het antwoord vrij duidelijk is.

Hier lees je wat een nieuwe heup is, wat het onderzoek liet zien, wie baat heeft bij de operatie, waarom training voor de meeste mensen nog steeds de eerste stap is, en hoe je de tijd gebruikt, wat je ook besluit. De grote gids over de heup vind je in Pijn in de heup: de gids over heuppijn, en uitleg over de diagnose in Artrose in de heup.

Wat is een nieuwe heup?

Een nieuwe heup, een heupprothese of totale heupprothese, is een operatie waarbij de chirurg de dijbeenkop en de gewrichtskom in het bekken vervangt door een kunstmatige kogel en kom. De opname is kort, en veel mensen lopen dezelfde dag of de dag erna al met krukken. De revalidatie duurt maanden.

Een heupprothese geldt als een van de meest geslaagde operaties in de orthopedie. Maar het blijft een operatie. Er kunnen complicaties optreden zoals een infectie, een bloedprop, een heup die uit de kom schiet of een verschil in beenlengte, en een prothese gaat niet eeuwig mee. Daarom verdient de vraag een goed antwoord.

Het Deense onderzoek: prothese tegen krachttraining

In 2024 publiceerden Deense onderzoekers het PROHIP-onderzoek (1). 109 mensen van 50 jaar of ouder met ernstige artrose in de heup, bij wie allemaal was beoordeeld dat ze een nieuwe heup nodig hadden, werden door loting verdeeld. De helft kreeg een heupprothese. De andere helft kreeg in plaats daarvan 12 weken krachttraining.

Na zes maanden zag het er zo uit:

De groep met een nieuwe heup had er duidelijk het meeste aan. Op een schaal voor heuppijn en functioneren van 0 tot 48 ging de prothesegroep 15,9 punten vooruit en de trainingsgroep 4,5 punten. Het verschil van 11,4 punten is groot, en de onderzoekers noemden het klinisch belangrijk.
Veel mensen in de trainingsgroep kozen toch voor de operatie. 12 van de 56, ruim een op de vijf, waren binnen de zes maanden geopereerd.
Ernstige bijwerkingen kwamen in de twee groepen even vaak voor, en de meeste waren bekende complicaties van een heupprothese.

Bij ernstige artrose, waarbij al is beoordeeld dat je een nieuwe heup nodig hebt, werkt de operatie dus duidelijk beter dan alleen training. Dat is een belangrijk en eerlijk antwoord, en het is anders dan bij de knie, waar een vergelijkbaar Deens onderzoek vond dat twee op de drie de operatie minstens twee jaar konden uitstellen. Lees meer in Nieuwe knie of trainen?.

Waarom training voor de meeste mensen nog steeds eerst komt

PROHIP ging over de ernstigste gevallen. De meeste mensen met artrose in de heup zijn nog niet zo ver, en voor hen is training de eerste behandeling.

Een Cochrane-overzicht van tien onderzoeken vond dat training de pijn vermindert en het functioneren verbetert bij artrose in de heup (2).
De nationale klinische richtlijn van de Deense Sundhedsstyrelsen voor heupartrose raadt begeleide training aan als standaard, samen met voorlichting.
In een Noors onderzoek met 109 mensen met artrose in de heup was er na zes jaar 44 procent minder kans op een nieuwe heup in de groep die trainde, en wie wel geopereerd werd, kreeg die operatie gemiddeld bijna twee jaar later (3).
In Denemarken biedt GLA:D in het hele land uitleg en begeleide training. In de analyse van bijna 10.000 deelnemers met artrose in de heup of knie nam de pijn af, en gebruikten na een jaar minder mensen pijnstillers en waren er minder mensen ziek gemeld (4).

De volgorde is dus nog steeds: eerst training en kennis, en een nieuwe heup als de artrose ernstig is en de training niet genoeg helpt.

Wie heeft baat bij een nieuwe heup?

Het typische beeld bij mensen die baat hebben bij de operatie:

Je hebt een degelijk trainingstraject afgerond, liefst met een fysiotherapeut, en dat heeft niet genoeg geholpen.
De pijn beperkt je elke dag. Wandelen, je sokken aantrekken en slapen gaan moeilijk.
De röntgenfoto laat duidelijke artrose zien. De foto beslist niet alleen, maar samen met je klachten telt hij mee in de beoordeling van de arts.
Je bent bereid om in de maanden erna te revalideren.

Omgekeerd is een nieuwe heup zelden het antwoord als de pijn aan de buitenkant van je heup zit en niet in de lies. Dat is meestal een overbelaste pees, en daar helpt training bij. Lees meer in Pijn aan de buitenkant van de heup. Pijn die van de onderrug naar je bil en been uitstraalt, haal je ook niet weg met een nieuwe heup. Lees Pijn die van de onderrug naar je been uitstraalt.

Trainen voor de operatie is geen verspilling

In PROHIP konden mensen met ernstige artrose 12 weken trainen met een geleidelijk zwaardere belasting, terwijl de pijn rond de training laag bleef, rond de 2 tot 3 op 10 (5). Dat betekent dat zelfs een heup die op een prothese wacht, training aankan. Ga je sterker de operatie in, dan is de revalidatie daarna makkelijker.

De pijnregel is dezelfde als bij GLA:D: 0 tot 2 op 10 is veilig, 3 tot 5 is acceptabel, en boven de 5 is te veel (6). De pijn moet voor de volgende training weer terug zijn op het gewone niveau. Lees meer in Rust of bewegen bij pijn in de heup?.

De oefeningen hieronder komen uit het programma dat de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gebouwd. Doe ze in 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen.

Bruggetje

Ga op je rug liggen met gebogen knieën en je voeten op de vloer.
Span je buik en billen licht aan.
Til je bekken rustig op tot je romp en dijbenen op één lijn liggen, en laat het langzaam weer zakken.

Als het makkelijk voelt: houd boven even vast.

Knie optillen in zit

Ga rechtop op het voorste deel van een stoel zitten.
Til één knie rustig op van de stoel, en zet je voet weer neer.
Wissel in een gelijkmatig tempo van been, en houd je bovenlichaam stil.

Als het makkelijk voelt: strek je been en til het gestrekte been rustig van de vloer.

Gewicht op één been

Sta met je vingertoppen tegen een muur of op de rugleuning van een stoel.
Verplaats je gewicht rustig naar één been, en blijf even zo staan.
Breng je gewicht terug zonder je heup opzij te duwen.

Als het makkelijk voelt: til je andere voet een klein stukje van de vloer.

Meer oefeningen vind je in De beste oefeningen voor de heup.

Vragen die je mee kunt nemen naar je arts

Het is jouw beslissing, en je mag er de tijd voor nemen. Deze vragen helpen je bij een gesprek waarin je krijgt wat je nodig hebt:

Hoe ernstig is de artrose in mijn heup, en passen mijn klachten bij wat de foto laat zien?
Heb ik een trainingstraject gedaan dat lang en zwaar genoeg was om het een kans te geven?
Wat levert een nieuwe heup me waarschijnlijk op, en wat kan hij niet veranderen?
Welke complicaties moet ik kennen, en hoe lang duurt de revalidatie?
Wat gebeurt er als ik een halfjaar wacht en in de tussentijd train?

Er is geen reden om in paniek te kiezen. Artrose in de heup ontwikkelt zich meestal langzaam, en een periode van gerichte training zet je niet op achterstand als je later toch voor de operatie kiest. Omgekeerd hoef je ook niet jarenlang door te gaan met pijn die je dagelijks leven bepaalt als je ernstige artrose hebt. Het Deense onderzoek laat juist zien dat de operatie dan een groot verschil maakt.

Na een nieuwe heup

Ben je geopereerd, volg dan het revalidatieplan van het ziekenhuis. Dat gaat voor alles, ook voor de oefeningen hier. Vraag je fysiotherapeut wanneer je mag beginnen met oefeningen naast die je van het ziekenhuis hebt gekregen.

Angst en verwachtingen

De beslissing houdt je bezig, en de pijn ook. Hoeveel pijn het doet, hangt niet alleen af van het kraakbeen, maar ook van slaap, zorgen en hoe gevoelig het zenuwstelsel is geworden na lange tijd met pijn. Dat is een van de redenen dat training kan helpen, ook al verandert de röntgenfoto niet. Lees meer in Heuppijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Ga naar de huisarts als de pijn je elke nacht wakker houdt, als je de korte wandelingen die je in het dagelijks leven nodig hebt niet meer kunt maken, of als je plotseling niet meer op je been kunt staan. Hetzelfde geldt voor koorts en een warme, gevoelige heup. Zie Heuppijn: wanneer moet je naar de huisarts?.

Conclusie

Bij ernstige artrose, waarbij is beoordeeld dat je een nieuwe heup nodig hebt, gaf de operatie in het Deense onderzoek duidelijk meer verlichting dan krachttraining.
Voor de meeste mensen met artrose in de heup is training nog steeds de eerste behandeling, en die kan de operatie uitstellen.
Trainen voor een operatie is geen verspilling. Zelfs een heup met ernstige artrose kan een geleidelijk zwaardere belasting aan.
Pijn aan de buitenkant van de heup of uit de onderrug haal je niet weg met een nieuwe heup.
Na een operatie volg je eerst het plan van het ziekenhuis.

Bronnen

Total Hip Replacement or Resistance Training for Severe Hip Osteoarthritis (Frydendal, N Engl J Med, 2024)
Exercise for osteoarthritis of the hip (Fransen, Cochrane Database Syst Rev, 2014)
Exercise therapy may postpone total hip replacement surgery in patients with hip osteoarthritis: a long-term follow-up of a randomised trial (Svege, Ann Rheum Dis, 2015)
Good Life with osteoArthritis in Denmark (GLA:D™): evidence-based education and supervised neuromuscular exercise delivered by certified physiotherapists nationwide (Skou, BMC Musculoskelet Disord, 2017)
Training load and pain response during progressive resistance training in patients with hip osteoarthritis in the PROHIP trial (Bryld, Osteoarthr Cartil Open, 2025)
Feasibility of neuromuscular training in patients with severe hip or knee OA: the individualized goal-based NEMEX-TJR training program (Ageberg, BMC Musculoskelet Disord, 2010)