Heuppijn: wanneer moet je naar de huisarts?

Je heup doet pijn, en ergens in je achterhoofd zit de vraag: is het iets ernstigs? Moet ik naar de huisarts, of kan ik er zelf iets aan doen?

Het korte antwoord: verreweg de meeste heuppijn is onschuldig en wordt beter met de juiste training. Maar er is een klein handjevol signalen dat je moet kennen, omdat ze alles veranderen. Sommige betekenen hulp op dezelfde dag. Andere betekenen een afspraak bij de huisarts binnen een paar dagen. Dit artikel loopt ze een voor een langs en eindigt met wat er geldt voor iedereen die er geen van heeft.

Het artikel bouwt voort op de gids over pijn in de heup, waar dezelfde signalen kort op een rij staan.

Hoe zelden is het ernstig?

Verreweg de meeste heuppijn komt van artrose in het gewricht, de pezen aan de buitenkant, de spieren in de lies of de rug. Dat zijn aandoeningen die veel pijn kunnen doen, maar die niet gevaarlijk zijn en die beter worden als je ze goed belast. De alarmsignalen bestaan om de paar gevallen te vangen waarin een arts eerst naar de heup moet kijken: een breuk, een infectie, een heupaandoening bij een kind, een stressfractuur bij een hardloper of iets heel anders dat pijn in die streek geeft. Eén signaal betekent niet dat jij bij die paar mensen hoort. Het betekent dat je het moet laten onderzoeken.

Dezelfde dag: een val, en je kunt niet staan of lopen

Bij ouderen is een val op de heup de klassieke weg naar een gebroken heup. De signalen zijn pijn in de lies of de heup na de val, niet of maar met veel moeite op je been kunnen staan, en soms een been dat iets korter lijkt en naar buiten gedraaid ligt. Herken je dat beeld, bel dan dezelfde dag je huisarts of, buiten kantooruren, de huisartsenpost, en wacht niet af tot het overgaat.

Een gebroken heup kan zich verstoppen. Bij ouderen bij wie de arts nog steeds een breuk vermoedde, ook al zag de röntgenfoto er normaal uit, liet een extra scan bij bijna vier op de tien een breuk zien (1). Kun je een paar dagen na een val nog steeds niet goed lopen, vraag dan om opnieuw onderzocht te worden, ook als de eerste foto normaal was.

Dezelfde dag: koorts en een warme, erg gevoelige heup

Een infectie in het heupgewricht is zeldzaam, maar kan het gewricht snel beschadigen als hij niet behandeld wordt. De signalen zijn een heup die bij de kleinste beweging veel pijn doet, vaak zo dat je niet op je been kunt staan, samen met koorts, koude rillingen of het gevoel dat je ziek bent. Het risico is groter na een operatie of een injectie in de heup, met een nieuwe heup en bij een verminderde afweer. Herken je dat beeld, laat je dan dezelfde dag beoordelen: je huisarts tijdens kantooruren, anders de huisartsenpost.

Dezelfde dag: een warme, gezwollen en gevoelige kuit

Dit is niet de heup, maar het hoort erbij, omdat het vaak voorkomt na een heupoperatie of na een lange periode waarin je weinig hebt bewogen. Een bloedprop in de diepe aderen van je been laat zich zien als een kuit die gezwollen, warm en gevoelig is, meestal maar aan één been. Het risico is groter na een operatie, een lange vliegreis of bedrust, bij zwangerschap, de pil en roken. Een arts moet dat dezelfde dag beoordelen. Lees meer in Pijn achter de knie.

Binnen een paar dagen naar de huisarts

De volgende signalen zijn niet op dezelfde manier acuut, maar ze moeten onderzocht worden, en dat moet geen weken wachten.

Plotselinge, hevige pijn zonder val

Pijn in de heup die plotseling en hevig opkomt zonder een val of een duidelijke overbelasting, zodat je niet op je been kunt staan, moet onderzocht worden. Meestal is het iets onschuldigs dat is opgevlamd, maar het kan ook een breuk in een broos bot zijn, of een verstoring van de bloedtoevoer naar de dijbeenkop.

Een kind of tiener dat mank loopt

Bij kinderen en jongeren bestaan er heupaandoeningen die vroeg ontdekt moeten worden. Het signaal is een kind dat mank loopt en pijn heeft in de heup, in de lies of in de knie. Dat laatste is belangrijk: bij kinderen kan een zieke heup pijn in de knie geven, dus bij een kind met kniepijn dat mank loopt, moet ook de heup onderzocht worden. Is het kind tegelijk ziek en heeft het koorts, dan is het dezelfde dag. Anders binnen dezelfde week. De artikelen die je hier leest, zijn geschreven voor volwassenen.

Liespijn bij een hardloper die bij elk rondje erger wordt

Een stressfractuur in de dijbeenhals is zeldzaam, maar belangrijk om te ontdekken. Het signaal is pijn in de lies of diep in de heup bij iemand die meer is gaan hardlopen, waarbij de pijn bij elk rondje eerder komt, pijn doet als je op één been springt, en uiteindelijk ook in rust aanwezig is. Stop met hardlopen en laat het onderzoeken. Een röntgenfoto laat het in het begin niet altijd zien. Lees meer in Pijn in de heup bij hardlopen.

Een bult in de lies

Een zachte bult in de lies die tevoorschijn komt als je staat, hoest of tilt, en verdwijnt als je ligt, kan een liesbreuk zijn. Dat is niet de heup, en ook niet iets wat training oplost. Laat een arts ernaar kijken, en zoek dezelfde dag hulp als de bult hard wordt, erg gevoelig is en niet terug te duwen is.

Pijn 's nachts die niets met de dag te maken heeft

Heuppijn 's nachts komt veel voor, vooral als je op de gevoelige kant ligt, en meestal heeft hij met de pezen of met artrose te maken. Wat onderzocht moet worden, is pijn die de hele nacht aanwezig is in elke houding, en die niet samenhangt met wat je overdag hebt gedaan, vooral samen met onverklaard gewichtsverlies, koorts, nachtzweten of een eerdere vorm van kanker. Lees meer in Pijn in de heup 's nachts.

Stijfheid in meerdere gewrichten 's ochtends

Ben je 's ochtends meer dan een halfuur stijf in beide heupen, in je onderrug en misschien in andere gewrichten, en wordt het beter als je beweegt, dan kan het een vorm van reuma zijn die met medicijnen behandeld moet worden. Dat geldt vooral als je jonger bent dan 45 en het sluipend is begonnen.

Pijn die naar je been uitstraalt, met gevoelloosheid of zwakte

Pijn in de bil die uitstraalt tot onder de knie, met tintelingen, gevoelloosheid of zwakte in de voet, komt meestal uit de rug, niet uit de heup. Dat is zelden gevaarlijk, maar zwakte die toeneemt of moeite met het ophouden van je plas moet een arts zien. Lees meer in Ischias.

Wat geen alarmsignaal is

Sommige dingen klinken ernstig, maar zijn dat op zichzelf niet:

Pijn aan de buitenkant van de heup als je op je zij ligt. Dat zijn meestal de pezen van de bilspieren, en dat kun je trainen. Lees Pijn aan de buitenkant van de heup.
Stijfheid 's ochtends die binnen een halfuur overgaat. Dat is typisch voor artrose, en het wordt beter van bewegen.
Een heup die klikt zonder pijn te doen. Geluiden uit de heup komen veel voor en zijn geen teken van schade.
Een scan met een scheur in het labrum of "slijtage". Dat soort bevindingen komt voor bij heel veel mensen zonder pijn (2). Het is geen reden om te stoppen met bewegen. Lees meer in Heuppijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Pijn die erger is na een lange wandeling. Dat is een teken dat de belasting die dag te groot was, niet dat er iets kapot is gegaan.

Geen van deze signalen betekent dat er iets mis is. Ze betekenen dat je heup gevoelig is en dat je de belasting moet aanpassen.

En als het gewoon niet overgaat?

Heb je 8 tot 12 weken getraind zonder vooruitgang, dan is het zinvol om je heup te laten onderzoeken door een fysiotherapeut of een arts. Niet omdat er per se iets ernstigs is, maar omdat een onderzoek kan uitwijzen of de pijn uit het gewricht, de pezen, de lies of de rug komt, en dat verandert wat je moet trainen. Heb je ernstige artrose die je in het dagelijks leven erg beperkt, praat dan met je huisarts over een nieuwe heup. In een Deens onderzoek gaf de operatie een duidelijk beter resultaat dan training bij mensen met ernstige artrose die voor een operatie waren doorverwezen (3). Lees meer in Een nieuwe heup of trainen?.

Voor alle anderen is de boodschap hetzelfde: je heup wordt beter als je hem in kleine stappen belast. Lees Rust of bewegen bij pijn in de heup? en bekijk de oefeningen in De beste oefeningen voor de heup.

Conclusie

Dezelfde dag: een val waarna je niet kunt staan of lopen, koorts met een warme en erg gevoelige heup, en een warme, gezwollen en gevoelige kuit.
Binnen een paar dagen: plotselinge hevige pijn, een kind dat mank loopt, liespijn bij een hardloper die toeneemt, een bult in de lies, nachtelijke pijn met gewichtsverlies, en stijfheid in meerdere gewrichten 's ochtends.
Bij kinderen kan een zieke heup pijn in de knie geven.
Pijn aan de buitenkant als je op je zij ligt, korte ochtendstijfheid en bevindingen op een scan zijn op zichzelf geen alarmsignalen.
Verreweg de meeste heuppijn wordt beter met geleidelijke training.

Bronnen

Haj-Mirzaian A et al. Use of advanced imaging for radiographically occult hip fracture in elderly patients: a systematic review and meta-analysis. Radiology 2020. PubMed
Heerey JJ et al. What is the prevalence of imaging-defined intra-articular hip pathologies in people with and without pain? A systematic review and meta-analysis. British Journal of Sports Medicine 2018. PubMed
Frydendal T et al. Total hip replacement or resistance training for severe hip osteoarthritis. New England Journal of Medicine 2024. PubMed