"Hoe lang duurt het?" is de vraag die iedereen met nekpijn stelt, en waarop de minste mensen een eerlijk antwoord krijgen. Het antwoord hangt af van wat er mis is, en nog meer van wat je eraan doet.
Hier krijg je de cijfers uit het onderzoek voor de meest voorkomende nekproblemen: een plotseling stijve nek, nekpijn zonder duidelijke oorzaak, whiplash en een beknelde zenuw. Daarna leggen we uit waarom de pijn zo vaak lang aanhoudt, en wat de ontwikkeling de goede kant op kan krijgen.
Eerst een kanttekening: de cijfers zijn gemiddelden van grote groepen. Jouw nek is geen gemiddelde. Maar de cijfers vertellen wat je kunt verwachten, en wanneer het tijd is om iets anders te doen.
Stijve nek: dagen tot een paar weken
Een stijve nek die plotseling komt, vaak 's ochtends, met een nek die stijf en gevoelig is aan één kant, gaat in bijna alle gevallen vanzelf over. De ergste dagen zijn de eerste twee of drie. Na een week kunnen de meeste mensen hun hoofd weer bijna normaal draaien, en na twee weken is de episode meestal voorbij.
Wat een stijve nek langer laat duren, is je nek helemaal stilhouden en afwachten. Wat hem korter maakt, is hem vanaf dag één rustig bewegen binnen wat acceptabel voelt. Lees het praktische plan in het artikel over een stijve nek.
Gewone nekpijn: beter na een paar weken, maar niet altijd weg
Hier wordt het beeld eerlijker en minder bemoedigend. Een grote analyse uit 2011 bracht onderzoeken samen naar mensen met nieuwe nekpijn zonder bekende oorzaak, en volgde hoe het hen verging zonder speciale behandeling (1).
De pijn daalde in de eerste weken snel: van ongeveer 64 op een schaal van 0 tot 100 naar ongeveer 35 na zo'n zes en een halve week. Daarna vlakt de curve af. Na een jaar lag de pijn gemiddeld nog op ongeveer 42. Met andere woorden: de meeste mensen worden binnen een tot twee maanden duidelijk beter, maar veel mensen worden niet helemaal goed, en een deel wordt weer iets slechter (1).
De onderzoekers concludeerden dat de vooruitzichten bij acute nekpijn slechter zijn dan meestal wordt gezegd. Niet omdat de nek kapot is, maar omdat nekpijn de neiging heeft te blijven hangen en terug te komen als er niets actiefs aan wordt gedaan.
Dat cijfer is het belangrijkste in dit artikel. Het betekent dat "het gaat vast wel over" een redelijk antwoord is in de eerste zes weken, en daarna een slecht antwoord.
Whiplash: de meeste mensen beter binnen drie maanden
Na een whiplash, dus een verstuiking van de nek door een plotselinge beweging zoals bij een verkeersongeluk, is het verloop grondig onderzocht. Een grote internationale werkgroep zette het onderzoek in 2008 op een rij en vond dat ongeveer de helft binnen weken beter is, en dat de verbetering die komt vooral in de eerste drie maanden komt. Daarna gebeurt er minder (2).
Wat een slecht verloop voorspelt, is niet hoe hard de botsing was of hoe stijf de nek op dag één was. Het is hoeveel ruimte de pijn in het begin inneemt, hoe bezorgd je bent, en of je verwacht dat het slecht met je gaat (2). Dat is een belangrijk punt, want aan die drie dingen kun je werken. Lees meer in het artikel over whiplash.
Beknelde zenuw: weken tot maanden, bijna iedereen herstelt
Een zenuwwortel in de nek die geprikkeld raakt door een hernia of ouderdomsveranderingen, geeft pijn, tintelingen en soms zwakte in de arm. Dat klinkt dramatisch, en het kan hevig pijn doen. Maar het verloop is goed.
In een Nederlands onderzoek uit 2009 kregen mensen met nieuwe zenuwpijn een halskraag, fysiotherapie of het advies om af te wachten. De twee behandelgroepen knapten in de eerste zes weken sneller op. Na zes maanden waren alle drie de groepen even goed (3). Ongeveer negen op de tien mensen herstellen zonder operatie. Alleen krachtverlies dat erger wordt, verandert dat plan. Lees meer in het artikel over een beknelde zenuw in de nek.
De cijfers op een rij
| Aandoening | Gebruikelijk verloop | Wanneer moet het beter zijn |
|---|---|---|
| Stijve nek | Dagen tot twee weken | Duidelijk beter na een week |
| Gewone nekpijn | Verbetering in een paar weken, maar de klachten kunnen aanhouden | Duidelijk beter na zes weken; overweeg anders een actievere aanpak |
| Whiplash | De meeste verbetering in de eerste drie maanden | Duidelijke vooruitgang binnen drie maanden |
| Beknelde zenuw | Weken tot maanden | Na zes maanden was er geen verschil tussen de onderzochte behandelingen |
Waarom duurt het zo lang?
Als je nek niet kapot is, waarom blijft de pijn dan? Het antwoord zit in het zenuwstelsel.
Als je nek al weken pijn doet, stelt je zenuwstelsel zich in op het beschermen ervan. Het wordt gevoeliger, zodat gewone belasting als een bedreiging wordt opgevat. De spieren spannen zich aan om te beschermen. Je gaat bewegingen vermijden die pijn doen, en je nek wordt minder gebruikt en kan daardoor minder hebben. Zo ontstaat een cirkel waarin pijn leidt tot voorzichtigheid, voorzichtigheid tot minder belastbaarheid, en minder belastbaarheid tot meer pijn.
Het is die cirkel die de curve na zes weken laat afvlakken. Niet omdat er iets nieuws in je nek is gebeurd. Scans van de nek laten slijtage en kleine hernia's zien bij ongeveer 7 op de 10 mensen die helemaal geen pijn hebben (4, 5). Wat er op een beeld te zien is, verklaart niet waarom de pijn blijft hangen. De instelling van je zenuwstelsel en de belastbaarheid van je nek doen dat wel.
Het goede nieuws daarin is dat je allebei kunt veranderen. Lees de hele uitleg in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Wat het verloop kan veranderen
Het onderzoek is op dit punt ongewoon duidelijk. Wat het verloop van chronische nekpijn verandert, is krachttraining van nek en schouders.
Een Cochrane-review uit 2015 zette de onderzoeken naar oefeningen bij nekpijn op een rij. De conclusie was dat krachttraining van nek, schouderbladen en armen chronische nekpijn vermindert, terwijl alleen rekken, algemene lichaamsbeweging en ademhalingsoefeningen dat waarschijnlijk niet doen (6).
Het Finse onderzoek uit 2003, gepubliceerd in JAMA, volgde 180 vrouwen met chronische nekpijn een jaar lang. Zowel krachttraining als duurtraining van de nek gaven duidelijk minder pijn dan een controlegroep die alleen het advies kreeg om in beweging te blijven. Alleen rekken en algemene lichaamsbeweging waren "veel minder effectief" (7). Toen de onderzoekers drie jaar later opnieuw keken, hield de winst nog stand (8).
Leg dat naast de curve van hierboven: zonder actieve aanpak vlakt de gemiddelde verbetering af. Met een trainingsprogramma dat geleidelijk zwaarder wordt, kan de pijn blijven dalen. Dat kan doorslaggevend zijn voor hoeveel ruimte je nek een jaar later inneemt.
Zo ziet een goed verloop eruit
Een realistisch verloop met training ziet er meestal zo uit:
- De eerste twee weken: de pijn zakt vanzelf, en je begint met lichte oefeningen. Eerst beweeglijkheid.
- Week 3 tot 6: de krachtoefeningen worden stap voor stap zwaarder. Je nek kan meer hebben, en de slechte dagen worden minder.
- Week 6 tot 12: hier komt vaak de grootste vooruitgang. Veel mensen merken dat hun nek in het dagelijks leven niet meer zoveel ruimte inneemt.
- Na 12 weken: onderhoud met twee of drie korte trainingen per week. Dat is wat de winst in het Finse onderzoek drie jaar liet standhouden.
Je mag tijdens het trainen pijn voelen, tot ongeveer 5 op een schaal van 0 tot 10, als die de volgende ochtend weer is gezakt (9). Lees de regels in Mag je trainen met nekpijn?.
Dat is precies het verloop waarvoor het programma van Rehabo is gebouwd. Het programma begint op de stap die je aankunt, en gaat omhoog als het makkelijk wordt.
Een nekprogramma dat zich aanpast
Rehabo bouwt een revalidatieprogramma voor je nek op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Op basis van je antwoord gaat het programma een stap omhoog, blijft het gelijk of gaat het een stap terug. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Wanneer moet je reageren als het lang duurt?
Er zijn twee soorten "het duurt lang". De ene is dat je nek na zes weken nog gevoelig is, maar wel de goede kant op gaat. Dat is normaal, en daar maakt training het verschil.
De andere is dat iets erger wordt. Krachtverlies in je arm of hand dat toeneemt. Onhandige handen of onzeker lopen. Pijn die niet verandert als je beweegt, of die je 's nachts wakker maakt. Koorts. Gewichtsverlies. Met die tekenen moet je naar de huisarts, hoe lang het ook al speelt. Lees meer in Nekpijn: wanneer moet je naar de huisarts?.
En heb je 12 weken consequent getraind zonder vooruitgang, dan is het ook tijd om je nek te laten beoordelen. Niet omdat er waarschijnlijk iets ernstigs is, maar omdat het plan dan moet worden bijgesteld door iemand die je kan onderzoeken.
Conclusie
- Een stijve nek gaat over in dagen tot een paar weken.
- Gewone nekpijn wordt in zes weken duidelijk beter, maar zonder actief programma heeft ongeveer 4 op de 10 mensen na een jaar nog pijn.
- Whiplash wordt vooral in de eerste drie maanden beter. Een beknelde zenuw is bij negen op de tien mensen binnen maanden weer goed.
- De curve vlakt af omdat het zenuwstelsel gevoelig wordt en je nek minder kan hebben, niet omdat je nek kapot is.
- Krachttraining van nek en schouders kan het verloop veranderen, en in een Fins onderzoek was het effect na drie jaar nog meetbaar.
Lees ook De gids over nekpijn.
Bronnen
- Hush JM et al. Prognosis of acute idiopathic neck pain is poor: a systematic review and meta-analysis. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 2011. PubMed
- Carroll LJ et al. Course and prognostic factors for neck pain in whiplash-associated disorders (WAD): results of the Bone and Joint Decade 2000-2010 Task Force on Neck Pain and Its Associated Disorders. Spine 2008. PubMed
- Kuijper B et al. Cervical collar or physiotherapy versus wait and see policy for recent onset cervical radiculopathy: randomised trial. BMJ 2009. PubMed
- Ernst CW et al. Prevalence of annular tears and disc herniations on MR images of the cervical spine in symptom free volunteers. European Journal of Radiology 2005. PubMed
- Brinjikji W et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR 2015. PubMed
- Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
- Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed
- Ylinen J et al. Neck muscle training in the treatment of chronic neck pain: a three-year follow-up study. Europa Medicophysica 2007. PubMed
- Silbernagel KG et al. Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy. American Journal of Sports Medicine 2007. PubMed