Kalk in de schouder (kalkschouder): wat werkt?

Kalk in de schouder, ook wel een kalkschouder of verkalking in de schouder genoemd, is een aandoening waarbij zich kalk afzet in een van de pezen van de rotator cuff. Meestal zit het in de supraspinatuspees, de pees die je arm zijwaarts optilt. Veel mensen lopen rond met kalk in hun schouder zonder het te weten. Anderen krijgen een van de hevigste pijnen die een schouder kan geven.

Dit artikel legt uit wat kalk in de schouder is, waarom het ineens zo veel pijn kan doen, wat het onderzoek zegt over schokgolftherapie, barbotage en een operatie, en hoe je met training je schouder in beweging houdt terwijl je lichaam zijn werk doet. Een kalkschouder hoort bij de grotere familie van schouderpijn vanuit de pezen, waarover je meer leest in de gids over schouderpijn.

Wat is kalk in de schouder?

De rotator cuff bestaat uit vier spieren, waarvan de pezen als een manchet rond het schoudergewricht liggen. Bij sommige mensen beginnen de cellen in een van die pezen kalk af te zetten. Waarom, weet men niet precies. Het is geen slijtage, het komt niet door iets wat je gegeten hebt, en het is geen blessure die je hebt opgelopen. Het komt het meest voor bij mensen tussen 30 en 60 jaar, en bij vrouwen iets vaker dan bij mannen (1).

Het verloop wordt klassiek in drie fases beschreven (2). In de eerste fase ontstaat de kalk, en dat merk je meestal niet. In de tweede fase ligt de kalk stil, en kan de pees wat gevoelig zijn of helemaal geen klachten geven. In de derde fase begint je lichaam de kalk weer af te breken. De afzetting wordt zacht, zwelt op en drukt op de slijmbeurs die erboven ligt. Dat is de fase die pijn doet. Vaak heel veel pijn.

Kalk in de schouder is niet zeldzaam. In een Nederlands onderzoek van meer dan 1.200 schouders vond men kalk bij bijna 8 procent van de mensen zonder schouderpijn, en bij meer dan 40 procent van de mensen die waren doorverwezen met pijn vanuit het gebied onder het schouderdak (1). Met andere woorden: kalk is vaak een toevalsbevinding, en het is verre van zeker dat de kalk op een foto de oorzaak is van wat er pijn doet.

Zo voelt het

Er zijn twee heel verschillende manieren om kalk in je schouder te hebben.

De ene is de rustige. Je schouder is gevoelig als je je arm zijwaarts of boven je hoofd optilt, het kan moeilijk zijn om erop te liggen, en het lijkt sprekend op gewone rotator cuff-pijn. Veel mensen in deze groep hebben het al maanden of jaren zonder te weten dat er kalk zit.

De andere is de acute. In een paar dagen, soms een paar uur, wordt je schouder zo pijnlijk dat je je arm niet kunt optillen, niet kunt slapen en je nauwelijks kunt aankleden. De pijn zit diep in de schouder en straalt uit naar je bovenarm. Dat is de resorptieve fase, waarin je lichaam de kalk aan het oplossen is. Die is heftig, maar ook een goed teken: je lichaam is bezig het probleem op te ruimen.

De acute fase duurt meestal een paar weken. In de ergste dagen kun je de pijn verzachten met pijnstillers, ijs en ontlasting, en de huisarts kan een cortisoninjectie aanbieden als de pijn ondraaglijk is. Lees meer over wat een injectie wel en niet kan in cortisoninjectie in de schouder.

Wat zegt het onderzoek over de behandeling?

Hier verschilt een kalkschouder van de meeste andere schouderklachten. Bij gewone peespijn is het antwoord eenduidig: training die geleidelijk zwaarder wordt. Bij kalk in de schouder bestaan er daarnaast behandelingen die zich direct op de kalk richten. Zo ziet het onderzoek daarnaar eruit.

De kalk verdwijnt vaak vanzelf. Dat is het belangrijkste om te weten. De afzetting wordt in maanden tot jaren afgebroken, en bij veel mensen verdwijnt ze helemaal zonder andere behandeling dan tijd en training (2). Daarom is er alle reden om met ingrepen te wachten als de pijn te verdragen is.

Schokgolftherapie (ESWT) wordt veel gebruikt, maar het bewijs is zwakker dan de reputatie. Een Cochrane-overzicht uit 2020 van 32 studies met meer dan 2.200 deelnemers vond heel weinig klinisch belangrijke voordelen van schokgolven ten opzichte van placebo, en onzekerheid over de bijwerkingen (3). De onderzoekers wijzen erop dat de doseringen tussen de studies zo sterk verschillen, dat sommige misschien te lage doses hebben gebruikt. Een nieuwere samenvattende analyse van 27 studies vindt dat schokgolven de pijn merkbaar verlichten, maar minder dan barbotage (4). De conclusie is niet dat schokgolven niet werken, maar dat je geen wonderen moet verwachten, en dat het redelijk is om eerst iets anders te proberen.

Barbotage (uitspoelen van de kalk) is een behandeling waarbij de arts onder echobegeleiding een naald in de kalk steekt, die met zoutoplossing uitspoelt en daarna vaak een cortisoninjectie in de slijmbeurs geeft. Een Nederlands gerandomiseerd onderzoek vergeleek barbotage plus injectie met alleen een injectie. Na een jaar waren beide groepen vooruitgegaan, maar de groep met barbotage had een betere functie, en de kalk was meer gekrompen (5). In de samenvattende analyse uit 2023 was bij ongeveer twee op de drie mensen na barbotage geen kalk meer te zien op de röntgenfoto (4). Barbotage is daarom een verstandige optie als de pijn al lang aanhoudt, en training en tijd niet hebben geholpen.

Een operatie, waarbij de kalk via een kijkoperatie wordt verwijderd, geeft ook goede resultaten, maar met een grotere ingreep, een langere revalidatie en de risico's die een operatie altijd heeft (4). De onderzoekers achter de samenvattende analyse raden aan eerst barbotage en schokgolven te proberen, voordat je een operatie overweegt. Lees meer over wanneer een schouderoperatie zinvol is in Schouderoperatie: heb je die nodig?.

Wat werkt niet

Lang rusten werkt niet. De acute fase kan een paar dagen rust vragen, maar een schouder die weken stil wordt gehouden, wordt stijf en zwak, en dan heb je twee problemen in plaats van één. Diëten, supplementen en "ontkalkende" producten hebben geen aangetoond effect op kalk in een pees. De kalk in je schouder heeft niets te maken met de kalk in je eten.

Massage en rekken kunnen prettig voelen, maar ze halen geen kalk weg en veranderen het verloop niet. Lees meer in Helpt rekken tegen schouderpijn?.

Trainen als je kalk in je schouder hebt

Training haalt de kalk niet weg. Maar training bepaalt hoe je schouder zich voelt zolang de kalk er zit, en hoe hij werkt als de kalk weg is. Het doel is je beweeglijkheid behouden, de spieren rond je schouderblad aan het werk houden en de stijfheid voorkomen waar een pijnlijke schouder anders in wegglijdt.

De regel is dezelfde als bij andere schouderpijn: pijn tot 5 op een schaal van 0 tot 10 is acceptabel tijdens de oefening, als die daarna weer zakt en de volgende ochtend niet erger is. In de acute fase kom je vaak al hoger uit door alleen je arm te bewegen. Houd je dan aan de passieve oefeningen, waarbij je gezonde arm het werk doet, en wacht met de rest. Lees de regels in Mag je trainen met schouderpijn?

Alle oefeningen hieronder komen uit de catalogus van Rehabo en vragen geen materiaal. Dosering: 3 sets van 30 tot 40 seconden, rustig tempo, met pauze ertussen.

Flexie: je arm naar voren optillen

Zit of sta met je arm voor je naar beneden hangend.
Stap 1: pak je pols vast met je gezonde hand en til je arm recht naar voren en omhoog. De pijnlijke arm ontspant helemaal.
Stap 2: til je arm zelf naar voren en omhoog met je duim omhoog, alleen zo hoog als prettig is.
Stap 3: doe hetzelfde met een fles water in je hand.
Stap 4: sta met je gezicht naar een muur, zet je gebalde vuist tegen de muur en duw rustig naar voren zonder dat je arm beweegt. Bouw de druk op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en blijf ademhalen.

Voelt een trede twee keer achter elkaar licht, en blijft de pijn onder 3, ga dan een trede omhoog.

Buitenwaartse rotatie: de basisoefening voor de rotator cuff

Zit of sta met je elleboog tegen je zij, 90 graden gebogen.
Stap 1: pak je hand vast met je gezonde hand en beweeg je onderarm naar buiten, weg van je buik. Houd je elleboog de hele tijd tegen je zij.
Stap 2: draai je onderarm zelf naar buiten, rustig, alleen zo ver als prettig is.
Stap 3: ga op je buik op bed liggen met je bovenarm over de rand en een fles water in je hand. Draai je onderarm omhoog naar het plafond en laat hem langzaam zakken.
Stap 4: sta met de rug van je hand tegen een deurpost en duw naar buiten zonder dat je arm beweegt.

Scaption: de zachte weg omhoog

Sta rechtop met je arm langs je zij en je duim omhoog.
Stap 1: beweeg je arm met hulp van je gezonde hand schuin naar voren en omhoog, precies tussen recht naar voren en opzij.
Stap 2: til je arm zelf in dezelfde richting, alleen zo hoog als prettig is.
Stap 3: doe hetzelfde met een fles water.
Stap 4: til je arm tot schouderhoogte en houd hem daar stil, terwijl je rustig ademhaalt.

Scaption is de richting waarin de pezen de meeste ruimte hebben onder het schouderdak. Doet het pijn om je arm zijwaarts op te tillen, dan begin je hier.

Scapula push-ups tegen de muur

Sta met gestrekte armen en je handpalmen tegen een muur op schouderhoogte.
Laat je borst tussen je schouderbladen naar voren zakken, zodat ze naar elkaar toe komen. Je ellebogen blijven gestrekt.
Duw je af, zodat je schouderbladen uit elkaar gaan en je rug breed wordt.
Beweeg langzaam heen en weer.
Opbouw: zet je handen op een tafel, dan op een bank, dan op de vloer.

De spieren rond je schouderblad draaien je schouderblad mee als je je arm optilt. Ze worden snel lui als je schouder pijn doet, en het zijn de eerste die je weer mee moet krijgen.

Een schouderprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je schouder samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten, en je kunt gratis beginnen.

Stel je schouderprogramma samen

Wanneer moet je naar de huisarts?

Je hebt geen arts nodig om een pijnlijke schouder te gaan trainen. Maar kalk in de schouder is een van de aandoeningen waarbij de arts echt iets kan bieden, dus het is goed om de grenzen te kennen.

Ga naar de huisarts als de pijn zo hevig is dat je niet kunt slapen of je arm niet kunt gebruiken, want er is verlichting mogelijk. Ga ook als je schouder na ongeveer 12 weken regelmatige, steeds zwaardere training niet vooruit is gegaan, want dan is het redelijk om over barbotage te praten. En bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als je schouder rood, warm en gezwollen is, als je koorts hebt, of als de pijn helemaal niet verandert als je je arm beweegt. Dat is geen kalk, en dat moet onderzocht worden.

Conclusie

Kalk in de schouder is een kalkafzetting in een van de pezen van de rotator cuff. Het is geen slijtage en geen blessure, en het komt het meest voor bij mensen tussen 30 en 60.
Kalk is vaak een toevalsbevinding. Bijna 8 procent van de mensen zonder schouderpijn heeft het.
De hevige, acute pijn is je lichaam dat de kalk zelf afbreekt. Die duurt meestal weken en is een teken dat de kalk aan het verdwijnen is.
Voor schokgolven is het bewijs zwakker dan hun reputatie. Barbotage onder echobegeleiding is beter onderbouwd als de pijn langdurig is. Een operatie is het laatste redmiddel.
Training haalt de kalk niet weg, maar bepaalt hoe je schouder werkt in de tussentijd en daarna. Begin met de passieve oefeningen, en ga omhoog als het licht voelt.

Bronnen

Louwerens JK et al. Prevalence of calcific deposits within the rotator cuff tendons in adults with and without subacromial pain syndrome. Journal of Shoulder and Elbow Surgery 2015. PubMed
Uhthoff HK, Loehr JW. Calcific Tendinopathy of the Rotator Cuff: Pathogenesis, Diagnosis, and Management. Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons 1997. PubMed
Surace SJ et al. Shock wave therapy for rotator cuff disease with or without calcification. Cochrane Database of Systematic Reviews 2020. PubMed
Angileri HS et al. Chronic calcific tendonitis of the rotator cuff: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials comparing operative and nonoperative interventions. Journal of Shoulder and Elbow Surgery 2023. PubMed
de Witte PB et al. Calcific tendinitis of the rotator cuff: a randomized controlled trial of ultrasound-guided needling and lavage versus subacromial corticosteroids. American Journal of Sports Medicine 2013. PubMed