Gebroken pols: revalidatie na het gips

Een gebroken pols is een van de meest voorkomende breuken. Het gebeurt meestal als je valt en jezelf opvangt met een gestrekte hand: op het ijs, op de fiets, in de tuin of op de trap. De breuk zit meestal aan het onderste uiteinde van het spaakbeen, net boven de pols aan de kant van de duim. Sommige breuken worden behandeld met gips, andere met een operatie, waarbij het bot op zijn plaats wordt gehouden met een plaat en schroeven.

Hoe je ook behandeld bent, er komt een dag dat het gips of de spalk eraf gaat. En dan is je pols vaak stijf en gezwollen, je huid is droog en je hand voelt zwak. Veel mensen worden daar ongerust van. Maar het is heel normaal na een paar weken rust, en verreweg de meeste mensen gaan geleidelijk vooruit.

Dit artikel gaat over de tijd na het gips. Het vervangt niet het plan dat je van het ziekenhuis hebt gekregen.

Het plan van het ziekenhuis gaat voor

Na een breuk of een operatie krijg je meestal een plan van het ziekenhuis: wanneer het gips eraf mag, welke bewegingen je mag maken, en of je op controle moet of moet trainen bij een fysiotherapeut of ergotherapeut. Volg dat plan. Het is gebaseerd op jouw breuk, en sommige breuken kunnen meer hebben dan andere.

De oefeningen verderop komen na de eerste bewegingsoefeningen, of ernaast, als het ziekenhuis heeft gezegd dat je je pols mag belasten. Twijfel je, vraag het dan aan het ziekenhuis voordat je gewicht op je hand zet.

Wat normaal is na het gips

Stijfheid. In het begin kun je je pols niet ver buigen of strekken. Vooral je handpalm naar boven draaien, zoals wanneer je wisselgeld aanneemt, komt vaak als laatste terug.
Zwelling. Je hand en vingers kunnen opzwellen, vooral aan het eind van de dag. Dat neemt in de loop van weken af.
Een zwakke greep. De spieren in je onderarm hebben niet gewerkt, en het kan lastig zijn om een jampot open te draaien of een tas te dragen.
Gevoeligheid. Je hand gebruiken doet pijn, en 's avonds kan het pijn doen na een dag waarin je hem veel hebt gebruikt.

Dit is allemaal te verwachten. Het is geen teken dat de breuk niet genezen is.

Wat zegt onderzoek over revalidatie?

Het eerlijke antwoord is dat er weinig goed onderzoek is. Een Cochrane-overzicht bundelde 26 onderzoeken met 1.269 deelnemers, vooral oudere vrouwen. De onderzoeken waren klein en de kwaliteit was laag of zeer laag, dus de onderzoekers konden niet zeggen welke vorm van revalidatie het beste is (1).

Twee onderzoeken met patiënten die met een plaat waren geopereerd, wijzen wel dezelfde kant op:

In een Duits onderzoek met 46 patiënten trainde de helft zelf thuis volgens een programma met een trainingsdagboek, terwijl de andere helft naar een fysiotherapeut ging. Na zes weken had de thuisgroep een betere greep en een betere beweeglijkheid. De greep was 54 procent van die van de gezonde hand, tegenover 32 procent bij de mensen die naar een fysiotherapeut gingen (2).
In een Amerikaans onderzoek met 94 patiënten kreeg de helft training bij een ergotherapeut, en kreeg de andere helft uitleg van de chirurg en trainde zelf. Na zes maanden konden de mensen die zelf trainden hun pols iets verder buigen en strekken, 129 graden tegenover 118. Formele ergotherapie verbeterde de beweeglijkheid en de klachten in het dagelijks leven niet (3).

Dat betekent niet dat niemand hulp nodig heeft. Sommige breuken zijn ingewikkeld, en sommige mensen vinden het moeilijk om op gang te komen. Maar voor de meeste mensen is het wat je zelf vele keren per dag doet, dat je pols in beweging brengt.

De eerste weken: vele keren per dag bewegen

Korte, frequente rondes. Vijf tot tien minuten, een paar keer per dag, is beter dan één lange ronde.
Gebruik je hand in het dagelijks leven. Knoop een overhemd dicht, schil een aardappel, draai een sleutel om. Het dagelijks leven is ook training.
Zwelling. Houd je hand boven hartshoogte, en maak rustig een paar keer een vuist en open je hand weer. Kou of warmte mag je gebruiken naar wat het prettigst voelt. Lees meer over kou of warmte.
Je vingers doen vanaf dag één mee. Ook als het gips er nog om zit, moeten je vingers helemaal buigen en strekken, als het ziekenhuis dat zegt.

Oefeningen na het gips

De oefeningen komen uit het programma dat de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gemaakt. Dosering: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen. Blijf bij licht ongemak. Het mag tijdens de oefening een beetje pijn doen, ongeveer 3 op 10, maar het moet binnen een uur weer gezakt zijn en de volgende ochtend niet erger zijn.

Buig je pols naar voren

Ga zitten met je onderarm op een tafel en je handpalm naar boven.
Laat je hand vrij over de rand van de tafel hangen.
Buig je pols rustig naar je toe, op eigen kracht.
Laat langzaam weer zakken, en houd je onderarm stil op de tafel.

Als het makkelijk voelt: duw licht met je andere hand, en later vanuit een gebogen stand.

Til je handrug op

Ga zitten met je onderarm op de tafel en je handpalm naar beneden, je hand over de rand.
Til je handrug rustig op naar het plafond.
Laat langzaam weer zakken.
Beweeg alleen in je pols, niet in je elleboog.

Als het makkelijk voelt: houd een klein waterflesje vast, en laat langzaam zakken in 3 tot 4 seconden.

Draai je handpalm naar boven en naar beneden

Ga zitten met je elleboog tegen je zij en in een rechte hoek gebogen.
Laat je onderarm op de tafel rusten met je handpalm naar beneden.
Draai je handpalm rustig naar boven, zo ver als het gaat.
Draai langzaam terug, en houd je elleboog tegen je lichaam.

Als het makkelijk voelt: houd een waterfles rechtop in je hand, en draai ermee.

Maak een vuist

Laat je onderarm rusten op een tafel of op je bovenbeen.
Begin met je hand open en je vingers gestrekt.
Sluit je vingers zacht tot een losse vuist, en open ze weer.
Adem normaal. Het moet licht aanvoelen.

Als het makkelijk voelt: knijp harder, houd de greep vast, en knijp in een strak opgerolde handdoek. De ladder eindigt met het dragen van een zware tas met boeken.

Gewicht op de handen

Ga op een armlengte van een muur staan.
Zet je handpalmen plat tegen de muur op schouderhoogte, met je vingers naar boven.
Strek je ellebogen, en leun rustig met een beetje van je gewicht op je handen.
Verdeel het gewicht over je hele handpalm.

Als het makkelijk voelt: doe een klein stapje naar achteren. De ladder gaat verder met op handen en knieën staan en je gewicht van hand naar hand verplaatsen. Wacht met deze oefening tot het ziekenhuis heeft gezegd dat je pols gewicht mag dragen.

Je vindt alle ladders in de beste oefeningen voor de pols.

Een pols die in het gips heeft gezeten, is op zijn hoede

Het is heel normaal dat je pols pijn doet, lang nadat het bot genezen is. Na weken rust is je zenuwstelsel gevoeliger geworden, en het beschermt je pols door eerder pijn te geven dan vroeger. De pijn is echt, maar hij is geen maat voor schade, en hij wordt minder naarmate je pols weer doet wat hij moet kunnen. Kleine, geplande stappen omhoog werken beter dan doordrukken en beter dan je hand stilhouden. Lees meer in polspijn en een gevoelig zenuwstelsel en over wat pijn is.

Hoe lang duurt het?

Dat hangt af van de breuk en van hoe lang je pols stil heeft gelegen. De meeste mensen kunnen hun hand na een paar weken zonder gips voor de meeste dagelijkse dingen gebruiken. De kracht en het laatste stukje beweeglijkheid kunnen een paar maanden duren, en sommige mensen voelen hun pols nog lang bij koud weer of bij zwaar tillen. Dat is geen teken dat er iets mis is.

Een programma voor je pols dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je pols samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt per training vier oefeningen zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je polsprogramma samen

Kies Pols en daarna de plek waar het het meeste pijn doet: Bovenkant, Handpalm of Zijkanten. Het programma is bedoeld voor de tijd na het gips, als het ziekenhuis toestemming heeft gegeven om te belasten.

Wanneer neem je contact op met het ziekenhuis?

Bel het ziekenhuis of je huisarts als de pijn steeds erger wordt in plaats van beter, als je vingers gevoelloos, koud of bleek worden, als je een vinger niet kunt bewegen, of als het gips zo knelt dat je hand flink opzwelt. Neem ook contact op als je hand erg gezwollen, rood of glanzend blijft, en als hij pijn doet bij een lichte aanraking. Dat is zeldzaam, maar het moet bekeken worden. Lees meer signalen in polspijn: wanneer naar de huisarts?. Is je pols alleen verstuikt, lees dan over een verstuikte pols, en wil je het totaalbeeld, begin dan met de gids over pijn in de pols.

Conclusie

Het is normaal dat je pols na het gips stijf, gezwollen en zwak is, en verreweg de meeste mensen gaan geleidelijk vooruit.
Volg eerst het plan van het ziekenhuis. De oefeningen hier komen daarna of ernaast.
Er is weinig onderzoek naar revalidatie, maar twee onderzoeken na een operatie vonden dat thuis oefenen even goed of beter werkte dan training bij een behandelaar.
Korte, frequente rondes en je hand gebruiken in het dagelijks leven brengen je pols in beweging. Licht ongemak is in orde, als het de volgende ochtend weer gezakt is.
Neem contact op met het ziekenhuis bij toenemende pijn, gevoelloze vingers of gips dat knelt.

Bronnen

Handoll HH, Elliott J. Rehabilitation for distal radial fractures in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
Krischak GD et al. Physiotherapy after volar plating of wrist fractures is effective using a home exercise program. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation 2009. PubMed
Souer JS et al. A prospective randomized controlled trial comparing occupational therapy with independent exercises after volar plate fixation of a fracture of the distal part of the radius. Journal of Bone and Joint Surgery (American) 2011. PubMed