Misschien heb je te horen gekregen dat je artrose in je nek hebt. Misschien stond er "degeneratieve veranderingen" of "spondylose" in een verslag van een scan, en klonk het alsof je nek op was.
Dat is hij niet. Artrose in de nek is een van de meest voorkomende veranderingen in het menselijk lichaam, en je vindt het bij de meeste mensen boven de 50, of ze nu pijn hebben of niet. Dit artikel legt uit wat het woord inhoudt, waarom de scan zelden iets beslist, wanneer het toch de moeite waard is om je nek te laten onderzoeken, en wat je zelf kunt doen voor een nek die meer aankan.
Heb je nekpijn in het algemeen, begin dan met de gids over nekpijn.
Wat is artrose in de nek?
Je nek bestaat uit zeven wervels met tussenwervelschijven (discus) ertussen en kleine gewrichten aan de achterkant, de facetgewrichten. Met de jaren worden de tussenwervelschijven lager en droger, de randen van de wervels worden wat hoekiger, en het kraakbeen van de facetgewrichten wordt onregelmatiger. Artsen noemen dat samen cervicale spondylose, in de omgangstaal artrose in de nek.
Het idee van "slijtage" is ongelukkig. Het laat het klinken als een band die is afgesleten en niets meer kan hebben. Maar je nek is geen band. Het is levend weefsel dat zich steeds vernieuwt, en dat reageert op waarvoor je het gebruikt. De veranderingen op het beeld lijken meer op grijs haar dan op een afgesleten band: ze komen met de leeftijd, ze zijn normaal, en ze zeggen heel weinig over hoe het met je nek gaat.
De scan laat bij bijna iedereen veranderingen zien
Hier wordt het belangrijk. Onderzoekers hebben mensen zonder nekpijn gescand om te zien hoe een normale nek er op een beeld uitziet.
In een onderzoek bij mensen zonder nekpijn had ongeveer 70 procent veranderingen in de tussenwervelschijven, waaronder kleine uitstulpingen en scheurtjes (1). In een groot overzicht van al het onderzoek vond men dat degeneratieve veranderingen in de wervelkolom eerder de regel dan de uitzondering zijn naarmate je ouder wordt. Bij mensen boven de 50 had verreweg het grootste deel van de mensen zonder klachten veranderingen op het beeld, en bij mensen boven de 60 bijna iedereen (2).
Dat betekent twee dingen. Ten eerste is artrose in de nek geen verklaring voor je pijn, want de meeste mensen met dezelfde veranderingen hebben geen pijn. Ten tweede verandert de scan zelden wat je moet doen. Lees meer over wanneer een scan van je nek zinvol is.
Waarom doet het dan zo'n pijn?
Als de veranderingen op het beeld de pijn niet bepalen, wat dan wel? Het antwoord is dat pijn een signaal is dat het zenuwstelsel maakt om je te beschermen, en dat het zenuwstelsel gevoeliger kan worden dan de situatie vraagt.
Als een nek lang pijn heeft gedaan, kan het zenuwstelsel gevoeliger worden. Het reageert op minder belasting en kan heviger reageren dan vroeger. Tegelijk gaan veel mensen hun nek minder bewegen en zich meer aanspannen, omdat ze bang zijn het erger te maken. De spieren verliezen kracht en uithoudingsvermogen, zodat je nek minder aankan. Dat kan een vicieuze cirkel worden, waarin gevoeligheid en een lagere belastbaarheid elkaar in stand houden, ook al blijft het scanbeeld hetzelfde.
Het onderzoek gebruikt een beeld van twee lijnen: een pijnlijn, de belasting waarbij je nek pijn begint te doen, en een schadelijn, de belasting waarbij weefsel echt schade oploopt. Bij een gevoelige nek is de pijnlijn ver onder de schadelijn gezakt. Dat betekent dat je nek pijn doet lang voordat hij in gevaar is. En het betekent dat je in de zone tussen de twee lijnen kunt trainen en de pijnlijn weer omhoog kunt schuiven. Lees meer in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Wat zegt het onderzoek over behandeling?
Het goede aan artrose in de nek is dat de behandeling dezelfde is als bij andere langdurige nekpijn, en dat die goed onderzocht is.
Krachttraining van nek en schouders werkt. In een groot Fins onderzoek volgde men 180 vrouwen met chronische nekpijn een jaar lang. Wie de nekspieren trainde, met kracht of met uithoudingsvermogen, kreeg flink minder pijn dan de controlegroep, terwijl rekken en gewone beweging alleen veel minder werkten (3). Toen de onderzoekers drie jaar later opnieuw keken, hield de verbetering nog stand (4).
Al het onderzoek samen wijst dezelfde kant op. Een groot overzicht van de Cochrane-samenwerking vond dat krachttraining van nek en schouders helpt tegen chronische nekpijn, terwijl rekken alleen, algemene fitness en ademhalingsoefeningen dat waarschijnlijk niet doen (5).
Let op: geen van deze onderzoeken vroeg hoe de scan van de deelnemers eruitzag. De training werkte op de nek, niet op het beeld. De artrose verdwijnt niet door training, maar dat hoeft ook niet. Wat verandert, is wat je nek verdraagt en hoe gevoelig je zenuwstelsel is.
Wat niet werkt, of heel weinig
Rust en sparen is de meest gemaakte fout. Een paar dagen rust bij acute pijn is prima, maar een nek die weken en maanden gespaard wordt, wordt zwakker en gevoeliger, niet minder.
Rekken alleen geeft kort verlichting, maar verandert op termijn niets. Massage en manuele behandeling kunnen de pijn een tijd dempen en kunnen een goed begin zijn, maar de behandeling haalt de veranderingen niet weg en bouwt niet op wat je nek verdraagt. Een halskraag is geen behandeling voor artrose.
Een operatie is alleen aan de orde als de artrose op zenuwen of het ruggenmerg drukt met duidelijke uitval, en dat is zeldzaam. Voor verreweg de meeste mensen met artrose in de nek is een operatie niet aan de orde.
Oefeningen voor een nek met artrose
De oefeningen hieronder komen uit de oefencatalogus van Rehabo. Ze hebben meerdere niveaus, zodat je kunt beginnen waar het bij je past en ze zwaarder kunt maken als ze makkelijk voelen. Je kunt ze allemaal thuis doen, zonder materiaal. Dosis voor alle oefeningen: 3 sets van 30 tot 40 seconden, rustig tempo, met pauze ertussen. Pijn tot 5 op 10 is prima, als die de volgende ochtend weer gezakt is.
Kin intrekken
- Zit of sta rechtop en kijk recht vooruit.
- Stap 1: Leg twee vingers op je kin en duw je hoofd rustig recht naar achteren, zodat er een onderkinnetje komt. Je vingers helpen.
- Stap 2: Doe hetzelfde zonder je vingers. Houd je blik horizontaal.
- Stap 3: Leg je hand tegen je kin en geef een lichte weerstand terwijl je je hoofd naar achteren trekt.
- Ga elke keer rustig terug naar de beginhouding. Voelt een stap twee keer achter elkaar makkelijk, dan ga je een stap omhoog.
Draaien
- Zit rechtop met ontspannen schouders.
- Stap 1: Leg je hand licht op je wang en draai je hoofd rustig opzij met hulp van je hand. Maar zo ver als prettig voelt.
- Stap 2: Draai je hoofd zelf opzij, met je kin horizontaal, en weer terug.
- Stap 3: Leg je hand tegen je wang en draai tegen een lichte weerstand in.
- Wissel van kant. Beweeg langzaam en adem normaal.
De diepe spieren voor in je hals
- Ga op je rug liggen met een dun hoofdkussen.
- Knik rustig, alsof je een klein "ja" zegt, zonder je hoofd van het kussen te tillen.
- Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast, adem door.
- Laat rustig los. Als het makkelijk voelt, houd je langer vast, en later til je je hoofd tijdens het knikje een centimeter van het kussen.
Zijwaarts heffen
- Sta met je armen langs je lichaam.
- Stap 1: Til je armen zijwaarts op tot schouderhoogte, zonder gewicht, en laat ze rustig zakken.
- Stap 2: Maak halve cirkels met je armen, van je heup omhoog naar opzij.
- Stap 3: Houd je hoofd licht gekanteld en maak kleine knikjes terwijl je armen rusten.
- Stap 4: Til je armen zijwaarts op met je hoofd licht gekanteld.
- Stap 5: Til je armen op met een waterfles in elke hand, je hoofd licht gekanteld.
Lees de volledige uitleg met alle niveaus in de beste oefeningen tegen nekpijn, en lees meer over waarom krachttraining van de nek werkt.
Een nekprogramma dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je nek samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Artrose op zich is geen reden om naar de huisarts te gaan. Het zijn de klachten die dat bepalen, niet het beeld.
Ga naar je huisarts als je steeds minder kracht in een arm krijgt, gevoelloosheid die niet weggaat, of pijn en tintelingen die in een vast patroon naar je arm uitstralen. Dat kan een geïrriteerde zenuwwortel zijn, en dat moet beoordeeld worden. Lees meer in het artikel over een hernia in de nek.
Bel snel, dezelfde dag, je huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost als je moeite krijgt met lopen, onhandig wordt met je handen, gevoelloosheid in je voeten krijgt of veranderingen merkt bij het plassen. Dat kunnen tekenen zijn van druk op het ruggenmerg, en het is een van de weinige situaties waarin artrose in de nek meer vraagt dan training.
Heb je plotselinge, hevige pijn in je hoofd of nek die je niet kent, samen met veranderingen in je zicht, je spraak, je gezicht of je evenwicht, bel dan 112.
Conclusie
- Artrose in de nek is een normale ouderdomsverandering die de meeste mensen boven de 50 hebben, ook zonder pijn.
- De scan verklaart de pijn zelden en verandert zelden wat je moet doen.
- De pijn gaat over wat je nek verdraagt en hoe gevoelig je zenuwstelsel is, en allebei zijn te trainen.
- Krachttraining van nek en schouders werkt, ook als het beeld niet verandert.
- Het zijn de klachten, niet het beeld, die bepalen of je naar de huisarts moet.
Bronnen
- Ernst CW et al. Prevalence of annular tears and disc herniations on MR images of the cervical spine in symptom free volunteers. European Journal of Radiology 2005. PubMed
- Brinjikji W et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR American Journal of Neuroradiology 2015. PubMed
- Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed
- Ylinen J et al. Neck muscle training in the treatment of chronic neck pain: a three-year follow-up study. Europa Medicophysica 2007. PubMed
- Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed