Duizeligheid is onprettig, en als die samengaat met nekpijn, ligt het voor de hand om te denken dat je nek de schuld is. Dat kan ook zo zijn. Maar duizeligheid door je nek is een diagnose die je als laatste stelt, als andere en belangrijkere oorzaken zijn uitgesloten.
Daarom begint dit artikel met wat de arts moet uitsluiten. Daarna lees je hoe duizeligheid door je nek meestal voelt, waarom een gevoelige nek je duizelig kan maken, wat het onderzoek laat zien, en wat je zelf kunt doen. Vanuit fysiotherapeutisch oogpunt gaat het om het opnieuw trainen van het positiegevoel van je nek, niet om je nek "los te maken".
Ga eerst naar de huisarts
Nieuwe duizeligheid moet altijd door een arts worden beoordeeld, ook als je nekpijn hebt. Dat komt doordat de meest voorkomende oorzaken van duizeligheid niet in je nek zitten, en een paar ervan ernstig zijn.
Bel 112 als de duizeligheid plotseling komt samen met hevige hoofdpijn of nekpijn die je niet van eerder kent, of samen met veranderingen in je zicht, je spraak, je gezicht, je kracht of je evenwicht. Het kan een bloedprop zijn of schade aan een slagader in je nek, en daar moet meteen naar gekeken worden.
Verder moet de arts vooral denken aan:
- Losse kristallen in het evenwichtsorgaan (BPPD). De meest voorkomende oorzaak van duizeligheid. Korte aanvallen van een duidelijk gevoel dat je omgeving ronddraait, uitgelokt door je omdraaien in bed, gaan liggen of omhoogkijken. Het wordt behandeld met een eenvoudige manoeuvre, en het heeft niets met je nek te maken.
- Ontsteking van de evenwichtszenuw. Dagen met hevige, aanhoudende draaiduizeligheid, vaak met misselijkheid, die in de loop van weken wegebt.
- De ziekte van Ménière. Aanvallen van draaiduizeligheid samen met gehoorverlies en suizen in je oor.
- Medicijnen, bloeddruk en bloedsuiker. Veel medicijnen geven duizeligheid, en een lage bloeddruk als je opstaat, is een veelvoorkomende oorzaak.
- Migraine. Kan duizeligheid geven zonder hoofdpijn.
Pas als die zijn uitgesloten, en de duizeligheid je nek volgt, spreek je van duizeligheid door je nek. Lees ook het artikel over wanneer je met nekpijn naar de huisarts moet.
Zo voelt duizeligheid door je nek
Duizeligheid door je nek is zelden een duidelijk gevoel dat je omgeving ronddraait. Het wordt vaker beschreven als:
- Een gevoel van schommelen of wiebelen, alsof je op een dek staat.
- Onzekerheid als je loopt, zonder dat je valt.
- Een licht, "wazig" gevoel in je hoofd.
- Duizeligheid die erger wordt als je je nek beweegt, of als je je hoofd lang in dezelfde houding hebt gehouden.
- Duizeligheid die komt en gaat samen met de nekpijn en de stijfheid.
Het komt meestal voor bij mensen die al een tijd nekpijn hebben, of na een whiplash. Het komt zelden alleen. Heb je nekpijn in het algemeen, begin dan met de gids over nekpijn. Is de duizeligheid er zonder nekpijn, dan is je nek waarschijnlijk niet de oorzaak.
Waarom kan een gevoelige nek je duizelig maken?
Je evenwicht is gebaseerd op drie bronnen: je ogen, je binnenoor en je nek. Je nek zit vol kleine zintuigcellen in spieren en gewrichten, die je hersenen voortdurend vertellen waar je hoofd is ten opzichte van je lichaam. Dat heet positiegevoel.
Als je nek gevoelig en stijf is en beschermd wordt door gespannen spieren, worden die signalen minder precies. Je hersenen krijgen dan berichten van je nek die niet passen bij wat je ogen en je binnenoor melden. Die mismatch ervaar je als duizeligheid en onzekerheid.
Het is geen gewricht dat uit de kom is, en het is geen zenuw die bekneld zit. Het is een zintuig dat onnauwkeurig is geworden, omdat je nek gevoelig is en beschermd wordt. Het goede aan die verklaring is dat je positiegevoel te trainen is, net zoals je je evenwicht kunt trainen na een verstuikte enkel. Lees meer over gevoeligheid en bescherming in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Wat zegt het onderzoek?
Hier moeten we eerlijk zijn: het onderzoek naar duizeligheid door de nek is beperkt. Er zijn geen grote studies, en er is geen betrouwbare test die bewijst dat de duizeligheid uit je nek komt. De diagnose is gebaseerd op het uitsluiten van andere oorzaken, en op het feit dat de duizeligheid je nek volgt.
Wat er is, zijn een paar kleinere studies. In een Australische studie kregen mensen met duizeligheid door de nek een voorzichtige mobilisatie van de nek, waarbij ze zelf hun hoofd bewogen terwijl de behandelaar ondersteunde. Ze werden minder duizelig dan een groep die een placebobehandeling kreeg, en het effect hield stand bij de follow-up (1). Een latere studie van dezelfde groep vergeleek twee voorzichtige behandelvormen en vond dat beide de duizeligheid en de nekpijn verminderden (2). Een systematisch overzicht van het onderzoek vond dat manuele behandeling van de nek, met of zonder evenwichtstraining, waarschijnlijk helpt, maar benadrukte dat de studies weinig in aantal en klein zijn (3).
De resultaten wijzen erop dat voorzichtige behandeling en bewegen van je nek kunnen helpen, en dat je nek niet helemaal stil gehouden hoeft te worden. Niemand kan je echter een bepaald resultaat beloven. Een behandelaar die belooft "een blokkade los te maken" en je duizeligheid met één behandeling weg te nemen, belooft meer dan het onderzoek kan onderbouwen.
Wat je zelf kunt doen
Wat zinvol is op basis van het onderzoek en de fysiologische verklaring, zijn drie dingen: maak je nek minder gevoelig door hem rustig te bewegen, bouw kracht en uithoudingsvermogen op, zodat hij zichzelf niet met spanning hoeft te beschermen, en train je positiegevoel.
Je kunt alles thuis doen, en je moet het rustig doen. Een lichte duizeligheid tijdens de oefeningen mag, maar die moet kort daarna weer weg zijn, en mag niet dag na dag toenemen. Gaat het die kant op, dan ga je een trede omlaag en overleg je met je huisarts of fysiotherapeut.
Rotatie, rustig en gecontroleerd
- Ga op een stoel zitten met je rug gesteund, in een ruimte met genoeg plek.
- Stap 1: leg je hand licht op je wang, en draai je hoofd langzaam opzij met hulp van je hand. Alleen zo ver als prettig is.
- Stap 2: draai zelf, langzaam, met je blik vast op een punt dat meebeweegt.
- Stap 3: draai tegen lichte weerstand van je hand in.
- Wissel van kant. Vijf tot acht rustige bewegingen naar elke kant, en neem een pauze als je duizelig wordt.
Kin intrekken
- Zit rechtop en kijk recht vooruit naar een vast punt.
- Stap 1: duw je hoofd rustig recht naar achteren met twee vingers op je kin, zodat je een dubbele kin krijgt.
- Stap 2: doe hetzelfde zonder je vingers.
- Stap 3: geef lichte weerstand met je hand.
- Ga elke keer rustig terug.
De diepe spieren aan de voorkant van je hals
- Ga op je rug liggen met een dun kussen onder je hoofd.
- Knik rustig, alsof je een klein "ja" zegt, zonder je hoofd op te tillen.
- Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd gelijkmatig vast, en adem door.
- Laat rustig los. Als het makkelijk voelt, houd je langer vast.
- De diepe spieren aan de voorkant van je nek houden je hoofd stabiel. Zij ontlasten de gespannen spieren aan de achterkant.
Positiegevoel: vind het midden met je ogen dicht
- Zit rechtop, en kijk recht vooruit naar een punt op de muur. Voel de houding.
- Doe je ogen dicht, en draai je hoofd rustig opzij.
- Draai terug naar waar je denkt dat het midden is. Doe je ogen open, en kijk hoe dichtbij je bent.
- Herhaal naar beide kanten, vijf keer. Je wordt in de loop van dagen en weken nauwkeuriger.
Schouderbladen samenknijpen
- Zit of sta met je armen los naar beneden.
- Trek je schouderbladen rustig naar elkaar toe en naar beneden, en laat weer los.
- Als het makkelijk voelt, til je tegelijk je armen een beetje van je lichaam, en later houd je de spanning 5 seconden vast.
Duizeligheid door de nek komt meestal van het bovenste deel. Kies “Nek” en daarna “Bovenaan” als je je programma samenstelt. Lees ook het artikel over pijn hoog in de nek.
Een nekprogramma dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je nek samen op basis van waar het pijn doet, en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een trede omhoog, blijft gelijk of gaat een trede omlaag op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Het programma is voor je nek. Het behandelt geen duizeligheid, en het vervangt het onderzoek door een arts niet. Gebruik het als de arts andere oorzaken heeft uitgesloten, en de duizeligheid je nek volgt.
Wanneer moet je terug naar de huisarts?
Ga terug naar je huisarts als de duizeligheid van karakter verandert, als die overgaat in een duidelijk gevoel dat je omgeving ronddraait, als je gehoorverlies of suizen in je oor krijgt, als je valt, of als het na een paar weken rustig trainen niet beter is. En zoals gezegd: plotselinge duizeligheid samen met hevige hoofdpijn, nekpijn die je niet kent, of veranderingen in je zicht, je spraak, je gezicht of je kracht betekent 112 bellen.
Conclusie
- Nieuwe duizeligheid moet altijd door een arts worden bekeken. Je nek is de laatste verklaring, niet de eerste.
- Duizeligheid door je nek voelt als wiebelen en onzekerheid, volgt de nekpijn en wordt erger als je je nek beweegt.
- Het komt door een onnauwkeurig positiegevoel in een gevoelige en beschermde nek, niet door een gewricht dat scheef zit.
- Het onderzoek is beperkt, maar wijst erop dat voorzichtig bewegen en trainen helpen.
- Rustige mobiliteit, kracht en het trainen van je positiegevoel zijn wat je zelf kunt doen.
Bronnen
- Reid SA et al. Sustained natural apophyseal glides (SNAGs) are an effective treatment for cervicogenic dizziness. Manual Therapy 2008. PubMed
- Reid SA et al. Comparison of Mulligan sustained natural apophyseal glides and Maitland mobilizations for treatment of cervicogenic dizziness: a randomized controlled trial. Physical Therapy 2014. PubMed
- Lystad RP et al. Manual therapy with and without vestibular rehabilitation for cervicogenic dizziness: a systematic review. Chiropractic & Manual Therapies 2011. PubMed