Pijn in de elleboog na een val: gebroken of verstuikt?

Een val op je gestrekte arm is de meest voorkomende manier om je elleboog te bezeren. Je glijdt uit op het ijs, valt van je fiets of struikelt in de tuin en vangt jezelf op met je hand. De klap gaat omhoog door je onderarm en je elleboog in. Daarna doet het pijn, je elleboog zwelt misschien op, en je twijfelt: is er iets gebroken, of is hij alleen gekneusd en verstuikt?

Het goede nieuws is dat er een simpele test is die veel over het antwoord zegt. Hier lees je hoe je die doet, wat je de eerste dagen doet en hoe je elleboog daarna weer de oude wordt.

De strektest: kun je je elleboog helemaal strekken?

Ga zitten en strek beide armen recht naar voren met je handpalmen naar boven. Vergelijk de geblesseerde arm met de gezonde. Kun je je elleboog helemaal strekken, zodat je arm net zo recht is als de andere?

De test is onderzocht in een grote Britse studie op vijf afdelingen spoedeisende hulp, met 1.740 patiënten met een verse elleboogblessure (1):

Van wie zijn elleboog niet helemaal kon strekken, had bijna de helft een breuk.
Van de 602 die hun elleboog wel helemaal konden strekken, hadden er 17 een breuk, en bij maar twee volwassenen veranderde dat de behandeling.
Bij volwassenen sloot een volledig gestrekte elleboog een breuk uit in meer dan 98 van de 100 gevallen. Bij kinderen lag dat iets lager, net geen 96.

Dat betekent:

Kun je je elleboog na een val of een klap niet helemaal strekken, dan moet er een röntgenfoto gemaakt worden. Bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost.
Kun je hem helemaal strekken, dan is een breuk onwaarschijnlijk. Meestal kun je hem zelf verzorgen. Is hij na 7 tot 10 dagen niet veel beter, laat er dan toch naar kijken. Dat was ook het advies in de studie (1).

De test heeft één zwakke plek. Een breuk in de punt van je elleboog, het bot waarop je steunt als je op je ellebogen leunt, kan zich in zeldzame gevallen verstoppen, ook al kun je je arm strekken. Ben je recht op de punt van je elleboog gevallen en is die erg gevoelig als je erop drukt, laat er dan naar kijken.

Andere signalen dat je meteen naar een arts moet

Je elleboog staat scheef, of ziet er anders uit dan de andere. Dan kan het gewricht uit de kom zijn. Houd je arm stil en bel meteen je huisarts of de huisartsenpost.
Je hand of vingers worden gevoelloos, koud of bleek.
Je kunt je arm voor helemaal niets gebruiken.
Een kind dat op zijn arm is gevallen of aan zijn arm is getrokken en de arm niet wil gebruiken. De ellebogen van kinderen hebben groeischijven die breuken kunnen verbergen, dus een kind moet altijd door een arts gezien worden.
Je hebt de hele tijd pijn, ook in rust, en het wordt de eerste dagen erger in plaats van beter.

Wat er meestal gebeurt bij een val

Een breuk van het spaakbeenkopje is bij volwassenen de meest voorkomende breuk in de elleboog na een val op de gestrekte arm. Het spaakbeen is het bot van je onderarm aan de kant van je duim, en het bovenste uiteinde zit aan de buitenkant van je elleboog. Kleine, weinig verschoven breuken worden vaak zonder operatie behandeld, maar dat beslist de arts aan de hand van de röntgenfoto.

Een elleboog die uit de kom is geweest komt minder vaak voor, maar die moet altijd door een arts worden teruggezet. Daarna is de vraag of hij in het gips moet.

Een verstuiking of een kneuzing, waarbij banden, spieren en botvlies een klap hebben gekregen, maar er niets gebroken is. Dat kan de eerste dagen veel pijn doen en opzwellen, maar het gaat over.

Een slijmbeurs op de punt van de elleboog die opzwelt na een directe klap. Daarover lees je meer in slijmbeursontsteking in de elleboog.

Vroeg bewegen, als de arts het goedvindt

De elleboog heeft één grote zwakte: hij wordt snel stijf. Vooral het vermogen om je arm helemaal te strekken verdwijnt snel en komt langzaam terug. Daarom is het advies tegenwoordig om hem vroeg te bewegen, als de arts een breuk die stil moet blijven heeft uitgesloten.

Dat is het best onderzocht bij ellebogen die uit de kom zijn geweest. In een Nederlandse studie met 100 volwassenen kreeg de helft drie weken gips en begon de andere helft meteen de elleboog te bewegen (2). Na zes weken hadden degenen die vroeg bewogen minder last in het dagelijks leven, en kon hun elleboog over een groter bereik buigen en strekken, 121 graden tegen 102. Ze waren na 10 dagen weer aan het werk, tegen 18. Niemand kreeg de elleboog opnieuw uit de kom. Na een jaar waren de twee groepen even goed. Vroeg bewegen gaf dus geen beter eindresultaat, maar wel een snellere weg ernaartoe, en het was veilig.

Bij breuken is het onderzoek dunner. Een Cochrane-review vond maar één kleine, slecht gerapporteerde studie naar breuken van het spaakbeenkopje en kon niets zeker zeggen over wanneer je moet beginnen met bewegen (3). Daarom geldt één regel: volg na een breuk of een operatie het plan van het ziekenhuis. Thuisoefeningen komen ernaast, niet in de plaats ervan.

De eerste dagen na een val zonder breuk

Bescherm hem een paar dagen. Vermijd zwaar tillen en wat echt pijn doet. Een mitella kan het eerste etmaal fijn zijn, maar loop niet dagenlang met je arm in een mitella.
Beweeg hem een paar keer per dag zachtjes. Buig en strek je elleboog, en draai je handpalm naar boven en naar beneden, zo ver als het gaat zonder scherpe pijn. Korte, frequente rondes zijn beter dan één lange.
Leg hem hoog. Zwelt je elleboog op, dan helpt het om je arm op een kussen boven hartshoogte te laten rusten.
Kou of warmte, wat het prettigst voelt. Het verlicht, maar verandert het verloop niet. Lees meer in kou of warmte.
Gebruik je arm in het dagelijks leven, naarmate hij dat toelaat.

Het is heel normaal om bang te zijn een arm te gebruiken waar je net op gevallen bent. Maar een elleboog die je helemaal stilhoudt, wordt stijver en gevoeliger, niet minder. De pijn na een klap is echt, maar het is geen precieze maat voor de schade, en na de eerste dagen zegt hij meer over een zenuwstelsel dat op zijn hoede is dan over nieuwe schade. Kleine, geplande stappen omhoog in beweging en belasting zijn de weg terug. Lees meer in elleboogpijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Oefeningen als je elleboog mag bewegen

Is een breuk uitgesloten, of heeft het ziekenhuis toestemming gegeven, dan kun je deze oefeningen gebruiken uit het programma dat de fysiotherapeuten achter Rehabo hebben gebouwd. Dosering: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met een pauze ertussen. Blijf bij licht ongemak, geen scherpe pijn.

Elleboog buigen met hulp

Ga zitten met je arm rustend op een tafel of je bovenbeen.
Pak je onderarm vast met je andere hand.
Buig je elleboog rustig richting je schouder met je gezonde hand, en houd de geblesseerde arm ontspannen.
Stop waar het spant en ga langzaam terug.

Voelt het makkelijk: buig je elleboog op eigen kracht, met je handpalm naar boven.

Handpalm naar boven en naar beneden draaien

Ga zitten met je elleboog tegen je zij, in een hoek gebogen, en je onderarm op een tafel.
Draai je handpalm rustig naar boven met hulp van je andere hand, en houd je arm ontspannen.
Voelt het makkelijk: draai op eigen kracht, eerst naar boven, dan naar beneden.

Handen tegen de muur

Dit is een zachte manier om je elleboog weer te laten strekken en gewicht te laten dragen.

Ga op armlengte van een muur staan.
Zet je handpalmen plat tegen de muur op schouderhoogte.
Strek je ellebogen en leg rustig een deel van je gewicht op je handen.
Voelt het vertrouwd: zet een klein stapje naar achteren, zodat er iets meer gewicht op je handen komt.

Is je elleboog stijf geworden, of kun je hem na een paar weken nog steeds niet helemaal strekken, lees dan stijve elleboog.

Wat Rehabo kan en wat niet

Rehabo behandelt geen breuk en geen elleboog die uit de kom is geweest. Dat is de taak van de arts en het ziekenhuis. Het programma is voor de revalidatie daarna, als de breuk genezen of uitgesloten is, en als het plan van het ziekenhuis zegt dat je elleboog belast mag worden. Kies Elleboog en daarna de plek waar het het meeste pijn doet als je je programma samenstelt. Het totaaloverzicht vind je in de gids over elleboogpijn, en alle alarmsignalen zie je in elleboogpijn: wanneer naar de huisarts.

Een programma voor je elleboog dat zich aanpast

Rehabo bouwt een revalidatieprogramma voor je elleboog op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training, zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Op basis van je antwoord gaat het programma een stap omhoog, blijft het gelijk of gaat het een stap terug. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je begint gratis.

Stel je elleboogprogramma samen

Conclusie

Kun je je elleboog na een val niet helemaal strekken, dan is een röntgenfoto nodig. Bijna de helft van die mensen heeft een breuk.
Kun je hem helemaal strekken, dan is een breuk onwaarschijnlijk. Is hij na 7 tot 10 dagen niet veel beter, laat er dan naar kijken.
Een elleboog die scheef staat, een gevoelloze hand en een kind dat zijn arm niet wil gebruiken, moeten meteen gezien worden.
De elleboog wordt snel stijf. Vroeg bewegen gaf sneller herstel na een elleboog die uit de kom was geweest, en was veilig.
Na een breuk of een operatie volg je eerst het plan van het ziekenhuis.

Bronnen

Appelboam A et al. Elbow extension test to rule out elbow fracture: multicentre, prospective validation and observational study of diagnostic accuracy in adults and children. BMJ 2008. PubMed
Iordens GI et al. Early mobilisation versus plaster immobilisation of simple elbow dislocations: results of the FuncSiE multicentre randomised clinical trial. British Journal of Sports Medicine 2017. PubMed
Harding P et al. Early mobilisation for elbow fractures in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews 2011. PubMed