"Je hebt een ontsteking in je schouder." Dat is een van de meest gehoorde verklaringen die mensen meekrijgen van de huisarts of de behandelaar als hun schouder pijn doet. Het woord is bekend, en het klinkt als iets waarvan je weet wat je eraan moet doen: je arm stilhouden, ontstekingsremmers slikken, wachten tot het overgaat.
Het probleem is dat het woord voor verreweg de meeste mensen misleidend is. Een gevoelige schouderpees is zelden ontstoken in de betekenis die het woord normaal heeft. En omdat je een ontsteking met rust behandelt, terwijl een overbelaste pees juist het tegenovergestelde nodig heeft, kost dat misverstand tijd en schouderfunctie.
In dit artikel lees je wat er echt in je schouder gebeurt als je deze diagnose krijgt, waarom rust en ontstekingsremmers zo weinig helpen, wat je in plaats daarvan doet en hoe een echte infectie in de schouder eruitziet. Het hoort bij de gids over schouderpijn.
Wat ontsteking betekent, en wat er in een gevoelige pees gebeurt
In het dagelijks taalgebruik bedoelen we met ontsteking twee dingen die behoorlijk verschillen.
Het ene is een infectie: bacteriën die in het weefsel zijn gekomen. De plek wordt rood, warm en gezwollen, en je krijgt vaak koorts en voelt je niet lekker. Dat moet met antibiotica behandeld worden en soms met een operatie. Een infectie in het schoudergewricht bestaat, maar is zeldzaam. Daar komen we onderaan op terug.
Het andere is inflammatie: de eigen reactie van je lichaam op schade of irritatie, zonder bacteriën. Daar gaat het om als een pees "ontstoken" wordt genoemd. In het Latijn heet dat tendinitis, waarbij de uitgang -itis juist inflammatie betekent.
Nu komt de verrassing: als onderzoekers gevoelige pezen onder de microscoop bekijken, vinden ze maar weinig van de klassieke inflammatie. Wat ze vinden, is een pees die meer belasting heeft gekregen dan hij aankon, en die daardoor van structuur is veranderd. De vezels liggen minder geordend, er zijn meer kleine bloedvaatjes en zenuwuiteinden, en de pees kan minder hebben dan eerst. De vaktaal is daarom van woord veranderd: van tendinitis naar tendinopathie, wat gewoon "iets met de pees" betekent, zonder te beweren dat het een ontsteking is.
Dat is niet alleen een discussie over woorden. Het verandert wat je moet doen.
Eén probleem, veel namen
De pezen in je schouder zitten dicht op elkaar. De rotator cuff, de vier spieren die het schoudergewricht sturen, zit met elk een eigen pees vast rond de bovenkant van het bovenarmbot. Daarboven ligt een slijmbeurs, die de pezen onder het bot erboven laat glijden.
Als je schouder pijn doet bij het optillen van je arm, kan de pijn in theorie uit de pezen komen, uit de slijmbeurs of uit allebei. Daarom heeft de diagnose door de jaren heen veel namen gekregen: peesontsteking, slijmbeursontsteking (bursitis), impingement, peesirritatie, supraspinatus-tendinopathie.
Het onderzoek brengt ze tegenwoordig samen onder één noemer: rotator cuff-gerelateerde schouderpijn (1). De reden is simpel. Lichamelijk onderzoek met de handen en een scan kunnen ze geen van beide zeker van elkaar onderscheiden, en ze worden op dezelfde manier behandeld. Lees meer over die overkoepelende term in het artikel over de rotator cuff en over de slijmbeurs in het artikel over slijmbeursontsteking.
Dus als je hoort dat je een ontsteking in je schouder hebt, betekent dat in de praktijk: je hebt een overbelaste pees of slijmbeurs aan de buitenkant van je schouder, en die moet geholpen worden om weer belasting te verdragen.
Waarom rust en ontstekingsremmers zo weinig helpen
Als je schouder in de klassieke zin ontstoken was, zouden rust en ontstekingsremmende medicijnen het juiste zijn. Maar je schouder is niet ontstoken. Hij is overbelast in verhouding tot wat hij kan hebben. En een pees die rust krijgt, wordt niet sterker. Hij wordt zwakker, want pezen passen zich in beide richtingen aan belasting aan: meer belasting over langere tijd maakt ze sterker, minder belasting maakt ze zwakker.
Daarom maken veel mensen hetzelfde mee. Een week of twee rust haalt de piek van de pijn eraf. Dan pak je je gewone leven weer op, en je schouder doet weer pijn, vaak sneller dan de vorige keer. Je schouder is door de pauze namelijk minder belastbaar geworden, niet meer.
Ontstekingsremmers (NSAID's zoals ibuprofen) kunnen de pijn een paar dagen dempen, en dat kan handig zijn als de pijn je slaap verstoort. Maar ze behandelen de oorzaak niet, en ze horen niet het plan te zijn. Hetzelfde geldt voor een injectie met een corticosteroïd, een "cortisoninjectie": die werkt een paar weken, maar het grootste onderzoek op dit gebied vond op langere termijn geen effect (2). Lees meer in het artikel over een cortisoninjectie in de schouder.
Wat werkt dan wel?
Wat werkt, is de belastbaarheid van de pees weer opbouwen. Dat doe je met training die begint onder het niveau waarop je schouder te veel pijn doet, en die geleidelijk zwaarder wordt.
Het onderzoek is hier vrij duidelijk. Een overzicht van de studies uit 2020 vond dat alleen training met opbouw, dus training die geleidelijk zwaarder of moeilijker wordt, effect had op schouderpijn uit de rotator cuff. Oefeningen zonder opbouw hadden dat niet (3). En de drie grootste onderzoeken op dit gebied lieten elk een deel van het plaatje zien:
- Een programma dat je thuis volgt na één goed advies, werkte even goed als 16 weken begeleide fysiotherapie (2).
- Eén goed gekozen oefening met belasting, twee keer per dag gedaan, werkte even goed als gewone fysiotherapie (4).
- Een kijkoperatie waarbij "ruimte wordt gemaakt" voor de pees, werkte niet beter dan een schijnoperatie (5).
Met andere woorden: geen rust, geen medicijnen, geen operatie. Belasting in de juiste dosis, 12 weken lang.
En mag het onderweg pijn doen? Ja, tot op zekere hoogte. In de onderzoeken die werkten, trainden mensen met pijn tot ongeveer 5 op 10, zolang de pijn voor de volgende ochtend weer was gezakt. Dat is de regel die Rehabo na elke oefening gebruikt. Lees meer in Mag je trainen met schouderpijn?.
Zo begin je
Drie oefeningen voor een gevoelige schouder die weer aan belasting moet wennen. Geen materiaal nodig. Dosering: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen.
Isometrische buitenwaartse rotatie
Druk zonder beweging is vaak het eerste wat een geïrriteerde pees verdraagt.
- Sta met je elleboog tegen je zij, 90 graden gebogen, en je onderarm recht naar voren.
- Leg de rug van je hand tegen een deurpost of muur.
- Duw rustig naar buiten tegen de deurpost, zonder dat je arm beweegt.
- Bouw de druk op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en adem gewoon door.
Voelt het makkelijk: ga over op actieve buitenwaartse rotatie, waarbij je je onderarm zonder weerstand naar buiten draait, en later op buitenwaartse rotatie met een waterfles terwijl je op je buik ligt.
Scaptions
- Sta rechtop met je arm langs je zij en je duim omhoog.
- Til je arm schuin naar voren en omhoog, halverwege tussen recht naar voren en opzij.
- Til niet hoger dan prettig voelt, en laat langzaam weer zakken.
- Houd je schouder laag en weg van je oor.
Voelt het makkelijk: neem een waterfles in je hand, en later: til tot schouderhoogte en houd je arm daar stil.
Scapula push-ups tegen de muur
- Sta met gestrekte armen en je handpalmen tegen een muur op schouderhoogte.
- Laat je borst tussen je schouderbladen naar voren zakken, zodat ze naar elkaar toe komen.
- Duw weg, zodat je schouderbladen uit elkaar gaan en je rug breed wordt.
- Beweeg langzaam heen en weer. Je ellebogen blijven gestrekt.
Voelt het makkelijk: zet je handen op de rand van een tafel, dan op een bank, dan op de vloer.
Een schouderprogramma dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je schouder samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Stel je schouderprogramma samen
Als het echt een ontsteking is: zo ziet een infectie eruit
Een infectie in het schoudergewricht of de slijmbeurs is zeldzaam, maar bestaat wel, en moet snel behandeld worden. Hij ziet er anders uit dan een gevoelige pees:
- Je schouder is warm, rood en gezwollen om te zien en te voelen.
- Je hebt koorts, koude rillingen of je voelt je niet lekker.
- De pijn is er de hele tijd, ook als je helemaal stilzit, en verandert niet met hoe je je arm beweegt.
- Het kwam snel op, in uren of een paar dagen, vaak zonder dat je je schouder had belast.
Het risico is groter als je onlangs een injectie in je schouder hebt gehad, geopereerd bent, diabetes hebt of een verzwakt afweersysteem. Heb je die tekenen, bel dan dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Dit is niet iets wat je eruit traint.
De gewone "ontsteking in de schouder" ziet er anders uit: hij sluipt erin, doet pijn bij bepaalde bewegingen en is beter in rust, je huid ziet er normaal uit en je hebt geen koorts. Het is een overbelaste pees, en die moet getraind worden.
Conclusie
- "Ontsteking in de schouder" betekent in de praktijk een overbelaste pees of slijmbeurs, geen infectie en maar zelden een klassieke inflammatie.
- Rust en ontstekingsremmers dempen de pijn kort, maar maken de pees zwakker, niet sterker.
- Wat werkt, is training die geleidelijk zwaarder wordt, ongeveer 12 weken lang. Pijn tot 5 op 10 is onderweg oké.
- Een echte infectie is zeldzaam en ziet er anders uit: warm, rood, gezwollen, koorts, pijn in rust. Dan moet een arts er dezelfde dag naar kijken.
Bronnen
- Lewis J. Rotator cuff related shoulder pain: Assessment, management and uncertainties. Man Ther 2016. PubMed
- Hopewell S et al. Progressive exercise compared with best practice advice, with or without corticosteroid injection, for the treatment of patients with rotator cuff disorders (GRASP). Lancet 2021. PubMed
- Naunton J et al. Effectiveness of progressive and resisted and non-progressive or non-resisted exercise in rotator cuff related shoulder pain: a systematic review. Clin Rehabil 2020. PubMed
- Littlewood C et al. A self-managed single exercise programme versus usual physiotherapy treatment for rotator cuff tendinopathy: a randomised controlled trial (the SELF study). Clin Rehabil 2016. PubMed
- Beard DJ et al. Arthroscopic subacromial decompression for subacromial shoulder pain (CSAW): a multicentre, pragmatic, parallel group, placebo-controlled, three-group, randomised surgical trial. Lancet 2018. PubMed