Hoofdpijn vanuit de nek (cervicogene hoofdpijn)

Sommige vormen van hoofdpijn beginnen in de nek, meestal helemaal bovenin onder het achterhoofd, en trekken naar voren over één kant van het hoofd. Soms komt de pijn tot aan het oog. Dat heet hoofdpijn vanuit de nek, of met de vakterm cervicogene hoofdpijn.

Hier lees je hoe je hoofdpijn vanuit de nek onderscheidt van spanningshoofdpijn en migraine, waarom je nek hoofdpijn kan geven, en wat het onderzoek zegt over behandeling en oefeningen. Het uitgangspunt is dat van de fysiotherapie: je nek moet getraind worden, niet "rechtgezet".

Heb je meer algemene hoofdpijn samen met spanning in je nek, lees dan eerst het artikel over spanningshoofdpijn en je nek. Heb je nekpijn in het algemeen, begin dan met de gids over nekpijn.

Zo herken je hoofdpijn vanuit de nek

Hoofdpijn vanuit de nek heeft een paar typische kenmerken die helpen hem te onderscheiden van andere vormen van hoofdpijn:

Hij zit meestal aan één kant en wisselt tijdens dezelfde aanval niet van kant.
Hij begint in je nek of onder je achterhoofd en trekt naar voren, naar je slaap, je voorhoofd of je oog.
Hij wordt erger als je je nek beweegt, of als je je hoofd lang in dezelfde stand hebt gehouden, bijvoorbeeld achter een scherm of in de auto.
Je nek is gevoelig en stijf, vooral bovenin, en je kunt je hoofd vaak minder ver draaien.
Druk op de spieren boven in je nek kan de hoofdpijn opwekken of erger maken.

Spanningshoofdpijn voelt daarentegen als een band om je hele hoofd, aan beide kanten, en hangt zelden samen met de bewegingen van je nek. Migraine is kloppend, vaak met misselijkheid, gevoeligheid voor licht en de behoefte om stil te liggen, en vraagt een eigen behandeling bij de huisarts. Veel mensen hebben mengvormen, en migraine kan best gevoeligheid in de nek geven. Twijfel je welk type je hebt, dan is het een goed idee om het te laten beoordelen.

Waarom kan je nek hoofdpijn geven?

De zenuwen uit de bovenste nekwervels en de zenuwen uit je gezicht en hoofd komen samen in hetzelfde gebied in de hersenstam. Als het zenuwstelsel signalen krijgt uit een gevoelige, geprikkelde bovennek, kunnen je hersenen die ervaren als pijn in je hoofd. Dat is geen fout. Zo is het zenuwstelsel gebouwd.

Waar het om gaat, is waarom het bovenste deel van je nek geprikkeld raakt. Dat komt zelden door een blessure. Meestal is je nek lang stil gehouden, terwijl de diepe spieren aan de voorkant van je hals en de spieren rond je schouderbladen te weinig hebben gewerkt. De kleine spieren boven in je nek spannen zich dan aan om dat op te vangen. Houdt dat lang aan, dan kan je zenuwstelsel gevoeliger worden, zodat er minder belasting nodig is voordat de hoofdpijn komt.

Het is geen gewricht dat "uit de kom" is of "scheef zit". De gewrichten van je nek kunnen niet in en uit schieten. Wat er gebeurt, is dat een gebied gevoelig is geworden en wordt beschermd met stijfheid en spanning. Gevoeligheid kun je weer omlaag trainen. Lees meer in het artikel over nekpijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Wat zegt het onderzoek?

Hoofdpijn vanuit de nek is een van de vormen van hoofdpijn waarbij training het best is onderzocht.

In een Australisch onderzoek werden 200 mensen met cervicogene hoofdpijn een jaar lang gevolgd (1). De deelnemers werden over vier groepen verdeeld: een trainingsprogramma voor de diepe nekbuigers en de spieren rond de schouderbladen, manuele behandeling van de nek, een combinatie van die twee, of geen behandeling. Zowel alleen de training als alleen de manuele behandeling gaven duidelijk minder en minder hevige hoofdpijnaanvallen, en het effect hield stand bij de controle na een jaar. De combinatie was niet beter dan elk van de twee afzonderlijk.

Dat is om twee redenen een belangrijk resultaat. Het laat zien dat training van je nekspieren iets aan de hoofdpijn kan doen, en het laat zien dat je dat effect zelf kunt bereiken, zonder dat iemand anders je nek hoeft te behandelen.

Het onderzoek naar nekpijn als geheel wijst dezelfde kant op. Kracht- en duurtraining van nek en schoudergordel vermindert chronische nekpijn, terwijl alleen rekken dat waarschijnlijk niet doet (2, 3).

Wat minder goed werkt

Elke dag pijnstillers nemen is een slechte strategie bij vaak terugkerende hoofdpijn. Het dempt de aanval, maar maakt je hoofd op termijn gevoeliger, en vaak gebruik kan zelf hoofdpijn geven.

Wachten tot je houding zich "herstelt" werkt ook niet. Er bestaat niet één juiste houding, en het onderzoek vindt geen vast verband tussen een bepaalde zithouding en pijn. Het helpt meer om vaak van houding te wisselen en je nek sterker te maken.

Massage en manuele behandeling kunnen de hoofdpijn een tijdje dempen, en het onderzoek hierboven liet zien dat ze effect kunnen hebben. Maar de behandeling maakt je nek op zichzelf niet sterker, en je bent afhankelijk van een behandelaar om haar te krijgen. Ze kan een goed begin zijn, terwijl de training je de mogelijkheid geeft om de verbetering zelf vast te houden.

Oefeningen tegen hoofdpijn vanuit de nek

De oefeningen komen uit de catalogus van Rehabo en bestaan in meerdere moeilijkheidsgraden. Begin op de stap die je vandaag aankunt, en ga verder als het makkelijk wordt. Doe 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met een pauze ertussen. Beoordeel hoofdpijn en nekpijn op dezelfde schaal: tot 5 van de 10 tijdens de oefening is in orde, als de klachten de volgende ochtend weer zijn gezakt.

De diepe spieren aan de voorkant van de hals

Ga op je rug liggen met een dun kussen onder je hoofd.
Knik rustig, alsof je een klein "ja" zegt, zonder je hoofd op te tillen.
Bouw de spanning op in 2 tot 3 seconden, houd hem gelijkmatig vast en adem door.
Laat rustig los. Voelt het makkelijk, houd de spanning dan langer vast. Later kun je je hoofd een centimeter van het kussen tillen, terwijl je je kin licht ingetrokken houdt.
Het zijn de diepe spieren voor in je nek die werken. Je hoort het niet te voelen in de grote spieren aan de achterkant.

Kin intrekken

Zit rechtop en kijk recht vooruit.
Stap 1: Leg twee vingers op je kin en duw je hoofd rustig recht naar achteren, met hulp van je vingers.
Stap 2: Doe hetzelfde zonder hulp. Houd je blik horizontaal.
Stap 3: Geef lichte weerstand met je hand tegen je kin.
Kom elke keer rustig terug.

Schouderbladen samenknijpen

Zit of sta met je armen los naar beneden hangend.
Stap 1: Trek je schouderbladen rustig naar elkaar toe en omlaag, en laat weer los.
Stap 2: Doe hetzelfde terwijl je tegelijk je armen een stukje van je lichaam af tilt.
Stap 3: Houd een waterfles in elke hand.
Stap 4: Trek samen en houd de spanning 5 seconden vast voordat je loslaat.

Rotatie

Zit rechtop met ontspannen schouders.
Stap 1: Draai je hoofd rustig opzij met lichte hulp van je hand op je wang. Alleen zo ver als prettig is.
Stap 2: Draai zelf, met je kin horizontaal.
Stap 3: Draai tegen een lichte weerstand van je hand in.
Wissel van kant. Beweeg langzaam en adem normaal.

Een lichte nekrekoefening aan het eind

Zit rechtop en leg je hand licht op je hoofd.
Laat het gewicht van je hoofd en je hand je oor rustig naar je schouder brengen. Trek niet.
Houd 20 tot 30 seconden vast en wissel van kant.
De rekoefening mag gerust fijn voelen, maar het zijn de andere oefeningen die je nek sterker maken.

De hoofdpijn komt meestal uit het gebied hoog in de nek. Kies “Nek” en daarna “Bovenaan” als je je programma samenstelt. Lees ook het artikel over pijn hoog in de nek.

Een nekprogramma dat zich aanpast

Rehabo bouwt een revalidatieprogramma voor je nek op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Op basis van je antwoord gaat het programma een stap omhoog, blijft het gelijk of gaat het een stap terug. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je nekprogramma samen

Wanneer moet je naar de huisarts?

Verreweg de meeste hoofdpijn is onschuldig, ook hoofdpijn die uit de nek komt. Maar sommige hoofdpijn moet meteen door een arts worden bekeken.

Bel 112 als je plotseling hevige hoofdpijn krijgt die je niet kent, vooral samen met veranderingen in je zicht, je spraak, je gezicht of je evenwicht, of als hij komt na een klap tegen je hoofd of je nek.

Neem contact op met je huisarts als de hoofdpijn nieuw is nadat je 50 bent geworden, als hij week na week erger wordt, als hij samengaat met koorts en een stijve nek, als je misselijk bent, moet overgeven of gevoelig bent voor licht op een manier die je niet kent, of als je tintelingen of krachtverlies in je armen of benen krijgt. Heb je meerdere dagen per week hoofdpijn, dan is het ook de moeite waard om te laten beoordelen of het migraine of hoofdpijn door medicijngebruik is, want die vragen een ander plan.

Conclusie

Hoofdpijn vanuit de nek zit aan één kant, begint in je nek en wordt erger door bewegingen en houdingen van je nek.
Hij komt van een gevoelige, stijve bovennek, niet van een gewricht dat scheef zit.
Training van de diepe nekbuigers en de spieren rond de schouderbladen gaf in een onderzoek met 200 deelnemers duidelijk minder aanvallen, en het effect hield een jaar stand.
Manuele behandeling kan in het begin helpen. De training is wat blijft.
Plotselinge, hevige hoofdpijn die je niet kent, moet meteen worden bekeken.

Bronnen

Jull G et al. A randomized controlled trial of exercise and manipulative therapy for cervicogenic headache. Spine 2002. PubMed
Gross A et al. Exercises for mechanical neck disorders. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015. PubMed
Ylinen J et al. Active neck muscle training in the treatment of chronic neck pain in women: a randomized controlled trial. JAMA 2003. PubMed