Je hebt een ronde, zachte knobbel boven op je pols ontdekt. Hij kan er de hele tijd zijn, of hij kan groter en kleiner worden. Soms doet hij een beetje pijn, soms merk je hem alleen als je ernaar kijkt. Meestal is het een ganglion, ook wel peesknoop genoemd. Hij is onschuldig, en veel ganglions verdwijnen vanzelf. Hier lees je wat het is, wat onderzoek zegt over weghalen, en wanneer een arts ernaar moet kijken.
Het volledige overzicht over de pols vind je in Polspijn: de gids over pijn in de pols.
Wat is een ganglion?
Een ganglion is een klein zakje met dik, geleiachtig vocht. Het ontstaat vanuit een gewricht of een peesschede, en zit meestal boven op de pols, aan de kant van je handrug. Het kan ook aan de handpalmkant zitten, bij je polsslag, of verder naar je vingers toe. Het komt het meest voor bij volwassenen tussen 20 en 40 jaar, en vaker bij vrouwen dan bij mannen.
De knobbel is geen kankergezwel, en hij wordt het ook niet. Hij is ook geen teken dat het gewricht kapotgaat. De grootte kan wisselen met hoeveel je je hand gebruikt. Veel mensen ontdekken hem na een periode met veel werk met hun handen, maar vaak is er geen duidelijke oorzaak.
Doet hij pijn?
Veel ganglions doen helemaal geen pijn. Andere geven een drukkende pijn, vooral als je je pols helemaal naar achteren buigt, bijvoorbeeld als je op je hand steunt bij een push-up of als je van de vloer opstaat. Zit de knobbel dicht bij een zenuw, dan kan hij tintelingen in je vingers geven, maar dat is zeldzaam.
De pijn komt meestal van de druk als je pols buigt, en van een pols die voorzichtig is geworden. Het is geen teken dat er iets kapotgaat als je je hand gebruikt.
Verdwijnt hij vanzelf?
Vaak wel. In een Engels onderzoek werden 283 patiënten met een ganglion boven op de pols bijna zes jaar gevolgd. Van de knobbels die niet werden behandeld, verdween 58 procent vanzelf (1).
Hetzelfde onderzoek laat ook zien waarom veel artsen tegenwoordig aanraden om af te wachten:
- Na het leegzuigen met een naald kwam de knobbel bij 58 procent terug.
- Na een operatie kwam hij bij 39 procent terug, en 8 van de 103 geopereerde mensen kregen een complicatie.
- Na zes jaar gaf geen van beide behandelingen een blijvende winst vergeleken met niets doen. De geopereerde mensen waren wel tevredener, ook als de knobbel was teruggekomen (1).
Dat betekent niet dat je hem nooit moet laten weghalen. Als hij veel pijn doet, je hindert in je werk, of je hem niet mooi vindt, is dat een heel redelijk gesprek om met je huisarts te voeren. Maar het betekent wel dat afwachten een verstandige keuze is als hij je niet veel last geeft.
Sla er niet op met een boek. Het oude advies om de knobbel kapot te slaan met een zwaar boek kan je hand beschadigen, en lost het probleem niet beter op dan afwachten.
Wanneer moet een arts ernaar kijken?
De meeste ganglions zijn onschuldig, maar laat je huisarts kijken naar een knobbel die:
- hard is en niet meegeeft als je erop drukt,
- snel groeit,
- 's nachts pijn doet, los van wat je hebt gedaan,
- tintelingen, gevoelloosheid of zwakte in je vingers geeft,
- op een andere plek zit dan de gebruikelijke plekken, of
- rood, warm en pijnlijk is.
Komt de knobbel na een val op je hand, of doet het pijn in het kuiltje bij de basis van je duim, dan is dat iets anders. Lees Polspijn: wanneer naar de huisarts?
Het gevoelige zenuwstelsel
Als een pols een tijd pijn heeft gedaan, wordt het zenuwstelsel voorzichtiger. Het geeft eerder pijn, vooral in de houdingen waarvan je hebt geleerd dat je moet oppassen. Dat is geen teken van schade. Rustige belasting die geen opleving geeft, is de manier waarop de gevoeligheid weer zakt. Lees meer in Polspijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Wat kun je zelf doen?
Het programma hier behandelt de knobbel zelf niet. Het kan hem niet laten verdwijnen en ook niet voorkomen dat hij terugkomt. Maar het kan je pols beweeglijk en sterk houden terwijl je afwacht, zodat de knobbel minder ruimte inneemt in je dagelijks leven.
Begin in de houding die niet drukt. Dat is meestal als je pols niet helemaal naar achteren is gebogen. Bouw daarna rustig op. Dosering: 3 sets van 30 tot 40 seconden in een rustig tempo, met pauze ertussen. Houd de pijn op maximaal ongeveer 3 op 10, binnen een uur gezakt en de volgende ochtend niet erger. Lees de regel in Rust of bewegen bij polspijn?
Maak een vuist
- Ga zitten met je onderarm op een tafel of op je bovenbeen.
- Begin met je hand open en je vingers gestrekt.
- Sluit je vingers zacht tot een losse vuist, en open ze rustig weer.
Als het makkelijk voelt: knijp harder, houd de greep vast, en knijp later in een strak opgerolde handdoek. Tot slot: een zware tas dragen naast je lichaam.
Til je pols op
- Ga zitten met je onderarm op een tafel en je hand over de rand, handpalm naar beneden.
- Buig je pols rustig omhoog naar het plafond, en laat langzaam weer zakken.
- Beweeg alleen in je pols.
Als het makkelijk voelt: houd een waterfles vast, en later: til op met hulp van je andere hand, en laat langzaam zakken in ongeveer drie seconden.
Gewicht op de handen
- Ga op een armlengte van een muur staan, met je handpalmen plat tegen de muur op schouderhoogte.
- Leun rustig met een beetje van je gewicht op je handen.
- Verdeel het gewicht over je hele handpalm.
Als het makkelijk voelt: doe een klein stapje van de muur af, zodat er meer gewicht op je handen komt. Later op handen en knieën. Hierbij buigt je pols verder naar achteren, dus ga in kleine stapjes vooruit. Drukt het te veel op de knobbel, dan kun je tijdelijk op je knokkels steunen of op de rand van een tafel.
Meer oefeningen vind je in De beste oefeningen voor de pols, en meer over pijn aan de kant van je handrug in Pijn aan de bovenkant van de pols.
Een programma voor je pols dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je pols samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt per training vier oefeningen zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Het programma behandelt de knobbel zelf niet, maar houdt je pols en je greep sterk terwijl je afwacht. Kies Pols en daarna Bovenkant.
Conclusie
- Een ganglion is een onschuldige, met vocht gevulde knobbel die vanuit een gewricht of een peesschede ontstaat.
- Meer dan de helft van de onbehandelde knobbels verdween vanzelf in een onderzoek met zes jaar follow-up.
- Na leegzuigen of een operatie komt de knobbel vaak terug, en geen van beide gaf een blijvende winst vergeleken met afwachten.
- Een harde of groeiende knobbel, een knobbel die 's nachts pijn doet, of een knobbel met gevoelloosheid moet door een arts bekeken worden.
- Je kunt je pols en je greep rond de knobbel trainen, maar training haalt de knobbel niet weg.
Bronnen
- The natural history of untreated dorsal wrist ganglia and patient reported outcome 6 years after intervention (Dias, J Hand Surg Eur Vol, 2007)