MRI-scan van je rug: moet je je onderrug laten scannen?

Als je onderrug een paar weken pijn doet, willen veel mensen een scan. Die gedachte is begrijpelijk: een beeld moet toch kunnen laten zien wat er mis is. Het probleem is dat het beeld bijna altijd iets laat zien, ook bij mensen die geen pijn hebben, en dat wat het laat zien zelden verandert wat je moet doen. Voor de meeste mensen geeft een scan daarom geen zekerheid. Hij geeft nieuwe woorden om je zorgen over te maken.

Dit artikel bespreekt wat MRI-scans laten zien bij mensen zonder rugpijn, wat het onderzoek zegt over wel of niet scannen, de situaties waarin een scan wel de juiste keuze is, en hoe je een verslag leest als je er al een hebt gekregen. De grote gids over de onderrug vind je in de gids over lage rugpijn.

Wat een scan laat zien bij mensen zonder pijn

In 2015 bundelden onderzoekers 33 studies met MRI- en CT-scans van meer dan 3.000 mensen die geen rugpijn hadden (1). De bevindingen, verdeeld naar leeftijd:

Geen van de deelnemers had rugpijn. Met andere woorden: een scan van een willekeurige 40-jarige zonder rugpijn laat bij twee op de drie slijtage van de tussenwervelschijven zien en bij een op de drie een hernia. Wat het verslag veranderingen noemt, is bij de meeste mensen leeftijd.

Het omgekeerde geldt ook. Veel mensen met hevige lage rugpijn hebben scans die eruitzien als die van hun leeftijdsgenoten. Het verband tussen het beeld en de pijn is zwak, en het wordt zwakker naarmate de pijn langer duurt.

Wat gebeurt er als je scant?

Je zou kunnen denken dat een scan in elk geval geen kwaad kan. Dat klopt niet helemaal. In 2009 bundelden onderzoekers zes gerandomiseerde onderzoeken waarin mensen met lage rugpijn zonder alarmsignalen wel of niet werden gescand (2). Wie gescand werd, knapte niet meer op. Ze hadden dezelfde pijn en dezelfde functie als wie niet gescand werd, zowel na drie maanden als na een jaar. Wel kregen sommigen van hen meer onderzoeken en behandelingen, die geen verschil maakten.

Dat past bij wat we weten over hoe we op woorden reageren. Hoor je dat je een hernia of artrose hebt, dan ziet je zenuwstelsel je rug als kwetsbaarder. Je beweegt voorzichtiger, vermijdt bukken, en je rug verdraagt minder. Angst om te bewegen hoort bij de factoren die het best voorspellen dat lage rugpijn langdurig wordt (3). Een scan kan het dus, zonder dat iemand dat wil, moeilijker maken om beter te worden. We hebben meer geschreven over hoe dat samenhangt in Lage rugpijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Wat de richtlijnen zeggen

De nationale klinische richtlijn van de Deense Sundhedsstyrelsen voor nieuwe lage rugpijn raadt routinematig scannen af (4). Dat doet ook de richtlijn voor zenuwwortelprikkeling, oftewel ischias: ook daar wordt niet als eerste gescand, tenzij er tekenen zijn van iets dat actie vraagt. Vælg Klogt, de Deense campagne tegen onnodig onderzoek, heeft als een van haar aanbevelingen dat je geen MRI-scan en geen röntgenfoto laat maken bij nieuwe lage rugpijn, als er geen vermoeden is van een ernstige ziekte.

Dat is geen bezuinigingsbeleid. Het is omdat de scan je niet helpt, en omdat hij kwaad kan doen. De Deense richtlijnen worden opnieuw beoordeeld, zoals alle nationale richtlijnen daar, maar het advies staat al twintig jaar vast in alle internationale richtlijnen.

Wanneer verandert een scan het plan?

Er zijn situaties waarin een scan wel de juiste keuze is, omdat het antwoord verandert wat er moet gebeuren. Je arts beoordeelt dat, maar het is goed om ze te kennen:

• Tekenen van druk op de onderste zenuwen in het wervelkanaal. Een doof gevoel in je kruis of rond je anus, moeite met het ophouden of kwijtraken van urine of ontlasting, of zwakte in beide benen tegelijk. Dan moet er met spoed gescand worden, dezelfde dag, omdat een operatie nodig kan zijn.
• Kracht in je been die blijft afnemen. Tintelingen en pijn in je been gaan meestal vanzelf over. Maar verlies je van week tot week kracht, bijvoorbeeld zodat je je voorvoet niet meer kunt optillen, dan kan de scan laten zien of een hernia op een zenuwwortel drukt en of een operatie overwogen moet worden.
• Vermoeden van een breuk. Plotselinge, hevige pijn na een val of zwaar tillen, vooral als je ouder bent dan 65, botontkalking hebt of lange tijd corticosteroïden hebt gebruikt. Dan is een röntgenfoto of scan op zijn plaats.
• Alarmsignalen voor een andere ziekte. Koorts, gewichtsverlies zonder reden, eerder kanker, pijn die niet verandert met je houding en die je 's nachts wakker maakt zonder los te laten. Zulke bevindingen zijn zeldzaam, minder dan één procent van iedereen met nieuwe lage rugpijn (5), maar daar is een scan voor.
• Klachten van een vernauwd wervelkanaal. Zware, slapende benen als je loopt en staat, die verlichten als je gaat zitten. Als dat je beperkt en training niet heeft geholpen, laat de scan zien of er reden is voor een operatie. Lees meer in het artikel over spinale stenose.
• Als een operatie ter sprake komt. Een chirurg moet het beeld zien voordat er iets besloten wordt. Maar het is de beslissing om een operatie te overwegen die tot de scan leidt, niet andersom.

Buiten die situaties verandert de scan het plan niet. Het plan is hetzelfde, wat het beeld ook laat zien: blijf in beweging, train geleidelijk, en geef het tijd.

Als je al een verslag hebt gekregen

Veel mensen zitten met een verslag dat voor de arts geschreven is en niet voor hen. Dit zijn de woorden die er het vaakst in staan, vertaald:

• Degeneratieve veranderingen / discusdegeneratie. De tussenwervelschijf bevat minder vocht en is lager. Normaal vanaf je dertigste, bijna iedereen heeft het na zijn zestigste. Zie de cijfers hierboven. Lees meer in het artikel over artrose in de onderrug.
• Discusbulging / protrusie. De tussenwervelschijf puilt een beetje uit. Een op de drie twintigers zonder pijn heeft het. Het betekent alleen iets als hij op een zenuwwortel drukt, en dan merk je dat in je been.
• Hernia / extrusie. Een deel van de kern is door de ring heen gedrongen. Komt voor bij ongeveer een op de drie mensen zonder pijn. Hernia's krimpen in de meeste gevallen vanzelf in de loop van maanden, en de grote vaker dan de kleine (6). Lees meer in het artikel over hernia in de onderrug.
• Modic-veranderingen. Veranderingen in het bot vlak bij de tussenwervelschijf, die op de scan te zien zijn. Ze komen iets vaker voor bij mensen met rugpijn dan zonder, maar veel mensen hebben ze zonder pijn, en ze vragen geen speciale behandeling.
• Facetartrose. Artrose in de kleine gewrichtjes aan de achterkant. De helft van de zestigers zonder pijn heeft het.
• Spondylose / osteofyten. Kleine botrandjes langs de wervels. Een ouderdomsverandering.
• Spinale stenose / foraminale stenose. Het wervelkanaal of de openingen voor de zenuwwortels zijn nauwer. Betekent alleen iets als je er de klachten van hebt.
• Zenuwwortelcompressie / contact met de zenuwwortel. De hernia ligt tegen een zenuwwortel aan. Betekent iets als je klachten passen bij precies die zenuwwortel. Anders is het een bevinding zonder betekenis.

Lees het verslag met de cijfers ernaast. "Lichte tot matige degeneratieve veranderingen" bij een 50-jarige beschrijft acht op de tien leeftijdsgenoten zonder pijn. Het is een beschrijving van leeftijd, geen diagnose van je pijn.

Wat je kunt doen in plaats van een scan

Wat werkt bij lage rugpijn, is hetzelfde, wat een scan ook had laten zien. Het grootste overzicht van training bij langdurige lage rugpijn, met 249 onderzoeken, vond dat training de pijn vermindert en de functie verbetert. Het belangrijkste is niet de soort training, maar dat je traint en de belasting geleidelijk opvoert (7). Een groot onderzoek uit 2024 liet zien dat een geleidelijk wandelprogramma het risico dat de pijn terugkwam bijna halveerde (8). En pijn tot ongeveer 5 op een schaal van 0 tot 10 tijdens de training is prima, als die de volgende ochtend weer gezakt is (9).

Dus in plaats van te wachten op een afspraak voor een scan, kun je vandaag beginnen. Kies een paar oefeningen uit De beste oefeningen tegen pijn in de onderrug, maak een wandeling in stukjes, en geef je rug iets om te verdragen. Wordt het in zes tot acht weken niet beter, of komen er nieuwe klachten bij, dan is het tijd om het opnieuw te laten beoordelen, en dan kan de huisarts bekijken of een scan nu wel zinvol is.

Een rugprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je rug samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.

Stel je rugprogramma samen

Wanneer moet je naar de huisarts?

De lijst hierboven van wanneer een scan het plan verandert, is ook de lijst van wanneer je naar de huisarts moet. Een doof gevoel in je kruis, problemen met plassen of ontlasting, of zwakte in beide benen: bel dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Afnemende kracht in een been, een val met hevige pijn bij ouderen, koorts, gewichtsverlies, eerder kanker of nachtelijke pijn die niet loslaat: ga binnen een paar dagen naar je huisarts. Al het andere kan wachten op een gewone afspraak, en voor de meeste mensen is die tijd beter besteed aan in beweging komen.

Conclusie

• Scans laten bij de meeste mensen zonder rugpijn veranderingen zien: slijtage van de tussenwervelschijf bij twee op de drie 40-jarigen en een hernia bij een op de drie.
• Mensen die voor gewone lage rugpijn gescand worden, knappen niet meer op dan mensen die niet gescand worden. Sommigen gaan erop achteruit, omdat de woorden ze bang maken voor hun rug.
• De Deense Sundhedsstyrelsen en de Deense campagne Vælg Klogt raden scannen af bij nieuwe lage rugpijn zonder alarmsignalen.
• Een scan verandert het plan bij tekenen van druk op de zenuwen in het wervelkanaal, afnemende kracht in je been, een vermoeden van een breuk, alarmsignalen voor een andere ziekte, en als een operatie ter sprake komt.
• Heb je een verslag, lees het dan met de cijfers voor gezonde mensen ernaast. Het meeste is leeftijd.

Bronnen

1. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations (Brinjikji, AJNR, 2015)
2. Imaging strategies for low-back pain: systematic review and meta-analysis (Chou, Lancet, 2009)
3. What low back pain is and why we need to pay attention (Hartvigsen, Lancet, 2018)
4. National Clinical Guidelines for non-surgical treatment of patients with recent onset low back pain or lumbar radiculopathy (Stochkendahl, Eur Spine J, 2018)
5. Prevalence of and screening for serious spinal pathology in patients presenting to primary care settings with acute low back pain (Henschke, Arthritis Rheum, 2009)
6. The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review (Chiu, Clin Rehabil, 2015)
7. Exercise therapy for chronic low back pain (Hayden, Cochrane Database Syst Rev, 2021)
8. Effectiveness and cost-effectiveness of an individualised, progressive walking and education intervention for the prevention of low back pain recurrence in Australia (WalkBack) (Pocovi, Lancet, 2024)
9. Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy (Silbernagel, Am J Sports Med, 2007)