Het eerste wat veel mensen doen als hun onderrug opspeelt, is naar het medicijnkastje lopen. Paracetamol, ibuprofen, misschien iets sterkers van een oud recept. Dat is een begrijpelijke reactie, en jarenlang was het ook het advies van de arts.
Het korte antwoord is: de Deense Sundhedsstyrelsen raadt tegenwoordig zowel paracetamol als ontstekingsremmers en morfineachtige middelen af als standaardbehandeling bij nieuwe lage rugpijn. Niet omdat medicijnen op zich gevaarlijk zijn, maar omdat de studies laten zien dat ze weinig of helemaal niet werken bij lage rugpijn, en omdat wat wel werkt iets anders is: begrijpen wat er gebeurt, en in beweging blijven.
Dit artikel legt uit wat het advies zegt, wat de studies erachter laten zien, en wanneer pijnstillers toch zinvol kunnen zijn als brug naar beweging. Het geeft geen advies over doseringen. Dat doet je huisarts of je apotheek. Het artikel bouwt voort op de gids over lage rugpijn.
Wat de Deense Sundhedsstyrelsen aanraadt
In 2025 bracht de Deense Sundhedsstyrelsen een nationaal klinisch advies uit over medicijnen bij acute lage rugpijn (1). Het bespreekt de drie soorten pijnstillers die mensen het vaakst gebruiken, en komt voor alle drie op hetzelfde uit:
- Paracetamol: een zwak advies tegen gebruik als standaardbehandeling.
- NSAID's, oftewel ontstekingsremmers zoals ibuprofen en naproxen: een zwak advies tegen gebruik als standaardbehandeling.
- Opioïden, morfineachtige middelen zoals tramadol en morfine: een zwak advies tegen gebruik.
"Zwak advies tegen" betekent geen verbod. Het betekent dat de voordelen voor de meeste mensen niet opwegen tegen de nadelen, en dat de arts eerst iets anders moet kiezen. Het alternatief staat in hetzelfde advies: de patiënt moet horen dat gewone activiteit goed doet, dat inactiviteit kan schaden, en moet aangemoedigd worden om geleidelijk meer te doen.
Het advies vervangt het deel van de Deense nationale klinische richtlijn uit 2016 dat over medicijnen ging. De richtlijn uit 2016 raadde al aan om je gewone activiteiten vol te houden, uitleg te krijgen over wat er gebeurt, en eventueel begeleide training erbij te doen (2). Het nieuwe advies maakt het advies over medicijnen duidelijker, niet anders.
Het is een Deense beslissing, maar ze ligt op één lijn met de rest van de wereld. Toen het medische tijdschrift The Lancet in 2018 de balans opmaakte van lage rugpijn wereldwijd, noemden de auteurs het gebruik van pijnstillers, scans en operaties "ongepast hoog" en wezen ze op uitleg, activiteit en training als wat eerst moet komen (3).
Wat de studies laten zien over paracetamol
Paracetamol is in Denemarken de meest gebruikte pijnstiller, en het was decennialang de eerste keuze bij lage rugpijn. Toen kwamen de studies.
In 2015 bundelden Australische onderzoekers alle gerandomiseerde onderzoeken waarin paracetamol was getest tegen placebo bij pijn in rug en nek (4). Het resultaat was duidelijk: bij lage rugpijn gaf paracetamol geen meetbaar effect op pijn of functie vergeleken met neppillen. Geen klein effect. Geen effect. Dat gold zowel meteen als na een paar weken.
Dat betekent niet dat paracetamol tegen niets werkt. Het werkt bij hoofdpijn en koorts. Maar lage rugpijn gedraagt zich anders, en dat is een van de redenen dat de Sundhedsstyrelsen het advies veranderde.
Wat de studies laten zien over ontstekingsremmers
Ontstekingsremmers, NSAID's, werken een klein beetje beter. Toen dezelfde onderzoekers in 2017 35 studies naar NSAID's bij rugpijn bundelden, vonden ze een effect, maar een klein effect (5). Het verschil met placebo was ongeveer 6 punten op een schaal van 0 tot 100, en dat ligt onder de grens die de onderzoekers zelf merkbaar vinden voor de patiënt. Daar stond tegenover dat de deelnemers die NSAID's kregen 2,5 keer zoveel bijwerkingen van maag en darmen hadden.
Op die rekensom is het advies gebaseerd: een klein, vaak onmerkbaar effect tegenover een bekend risico op maagzweren, bloedingen, invloed op de nieren en bij langer gebruik problemen met hart en bloedvaten. Voor sommige mensen is het nog steeds zinvol om de medicijnen een paar dagen te gebruiken, bijvoorbeeld als de pijn slapen of bewegen onmogelijk maakt. Maar het is geen standaard, en het neemt de oorzaak niet weg.
Wat de studies laten zien over morfine
Over opioïden is men het het meest eens. Ze werken bij acute, hevige pijn, maar ze maken lage rugpijn niet korter, ze geven een risico op verslaving, en ze kunnen het zenuwstelsel na verloop van tijd gevoeliger maken. Daarom raden alle grotere richtlijnen ze tegenwoordig af bij gewone lage rugpijn, zowel nieuwe als langdurige (3). In Denemarken zijn ze voorbehouden aan de paar gevallen waarin een arts vindt dat niets anders mogelijk is, en dan zo kort mogelijk.
Heb je tramadol of morfine gekregen voor lage rugpijn, praat dan met je huisarts over hoe lang het de bedoeling is. Stop niet op eigen houtje als je het al langer gebruikt, want het moet afgebouwd worden.
Waarom medicijnen niet het antwoord zijn
Er is een diepere reden waarom pillen zo slecht werken bij lage rugpijn, en die verklaart ook wat in plaats daarvan werkt.
Lage rugpijn is zelden een teken van schade. Bij mensen zonder klachten vind je op elke leeftijd slijtageveranderingen en uitpuilende tussenwervelschijven op de scan, en de meeste mensen met nieuwe lage rugpijn hebben geen schade die je kunt aanwijzen (3). De pijn ontstaat als je zenuwstelsel je rug meer beschermt dan nodig is. Een pil kan die reactie een paar uur dempen, maar neemt hem niet weg. Wat dat wel doet, is de ervaring dat je rug het verdraagt om gebruikt te worden. Lees meer over dat mechanisme in Lage rugpijn en een gevoelig zenuwstelsel.
Daarom zet het advies uitleg en beweging vóór medicijnen. Nieuwe spit gaat bij de meeste mensen vanzelf over: in een grote samenvatting van studies daalde de pijn in zes weken van 52 naar 23 op een schaal van 0 tot 100 (6). Bedrust maakt het erger, en zo goed mogelijk je gewone leven voortzetten gaf betere resultaten dan zowel bedrust als een oefenprogramma in een klassiek Fins onderzoek (7). Lees meer over de eerste dagen in Spit in je rug.
Wanneer zijn medicijnen toch zinvol?
Het advies is een advies tegen routine, niet tegen gezond verstand. Er zijn situaties waarin een korte periode met pijnstillers precies is wat bewegen mogelijk maakt:
- De eerste dagen na hevige spit, als je niet kunt slapen en niet uit bed komt. Dan kunnen medicijnen het een korte periode mogelijk maken om weer op te staan en te lopen. Het doel is de beweging, niet het medicijn zelf.
- Als de pijn je meerdere nachten uit je slaap houdt. Slaap betekent veel voor hoe gevoelig je zenuwstelsel is, en een nacht slapen kan meer waard zijn dan een dag zonder medicijnen.
- Als je arts het nodig vindt, op basis van je ziektegeschiedenis en andere aandoeningen.
In alle drie de gevallen geldt hetzelfde: zo kort mogelijk, de laagste dosis die bewegen mogelijk maakt, en nooit als vervanging van de beweging. Overleg met je huisarts of je apotheek voordat je middelen combineert, ze meerdere dagen achter elkaar neemt, of als je een maagzweer, nierziekte of hartziekte hebt of bloedverdunners gebruikt. Dit artikel geeft geen advies over doseringen.
Warmte, een korte wandeling en de eerste stappen van de mobiliteitsoefeningen voor je onderrug geven veel mensen dezelfde verlichting zonder bijwerkingen. Lees meer over kou of warmte.
Wat je in plaats daarvan kunt doen
Wat werkt, volgens zowel het Deense advies als de grote internationale overzichten:
- Begrijp wat er gebeurt. Je onderrug is niet kwetsbaar, en pijn is geen schade. Dat alleen al verlaagt bij veel mensen de pijn.
- Blijf bewegen. Wandel, wissel vaak van houding, en zoek de houdingen die verlichten.
- Begin met een programma als de ergste dagen voorbij zijn. Training vermindert langdurige lage rugpijn en houdt de volgende keer spit op afstand (8). De regels voor hoeveel pijn het onderweg mag doen, vind je in Mag je trainen met lage rugpijn?.
Een rugprogramma dat zich aanpast
Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor je rug samen op basis van waar het pijn doet en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder materiaal, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je kunt gratis beginnen.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Medicijnen mogen nooit de paar tekenen verbergen die betekenen dat je onderrug onderzocht moet worden. Krijg je minder gevoel in je kruis, moeite met plassen of het ophouden van je ontlasting, of verlies je kracht in je benen, bel dan dezelfde dag je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Kwam de pijn na een val, en ben je ouder dan ongeveer 65 of heb je botontkalking, dan moet een breuk uitgesloten worden. Koorts, onverklaard gewichtsverlies, eerder kanker, of pijn die niet verandert hoe je ook ligt, zijn redenen om een afspraak bij je huisarts te maken. Dat geldt ook voor pijn die week na week medicijnen blijft vragen. Ongeveer 1 op de 100 mensen die met nieuwe lage rugpijn bij de huisarts komen, heeft een ernstige oorzaak (9). De andere 99 hebben meer aan beweging dan aan pillen.
Conclusie
- De Deense Sundhedsstyrelsen raadt sinds 2025 paracetamol, ontstekingsremmers en opioïden af als standaardbehandeling bij nieuwe lage rugpijn.
- Paracetamol werkt bij lage rugpijn niet beter dan placebo. Ontstekingsremmers werken een klein beetje, met meer bijwerkingen. Opioïden worden overal afgeraden.
- Wat werkt, is begrijpen wat er gebeurt, in beweging blijven, en trainen als de ergste dagen voorbij zijn.
- Medicijnen kunnen een paar dagen een brug naar beweging zijn. Zo kort mogelijk, en nooit als vervanging.
- Overleg met je huisarts of je apotheek over doseringen en combinaties. Dat doet dit artikel niet.
Bronnen
- Sundhedsstyrelsen. National klinisk anbefaling: Paracetamol, NSAID og opioider ved akutte lænderygsmerter. 2025.
- Stochkendahl MJ et al. National Clinical Guidelines for non-surgical treatment of patients with recent onset low back pain or lumbar radiculopathy. European Spine Journal 2018. PubMed
- Foster NE et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. Lancet 2018. PubMed
- Machado GC et al. Efficacy and safety of paracetamol for spinal pain and osteoarthritis: systematic review and meta-analysis of randomised placebo controlled trials. BMJ 2015. PubMed
- Machado GC et al. Non-steroidal anti-inflammatory drugs for spinal pain: a systematic review and meta-analysis. Annals of the Rheumatic Diseases 2017. PubMed
- da C Menezes Costa L et al. The prognosis of acute and persistent low-back pain: a meta-analysis. CMAJ 2012. PubMed
- Malmivaara A et al. The treatment of acute low back pain: bed rest, exercises, or ordinary activity? New England Journal of Medicine 1995. PubMed
- Hayden JA et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews 2021. PubMed
- Henschke N et al. Prevalence of and screening for serious spinal pathology in patients presenting to primary care settings with acute low back pain. Arthritis & Rheumatism 2009. PubMed