Direct naar de inhoud
Terug naar artikelen

Chiropractor, fysiotherapeut of thuis oefenen bij lage rugpijn?

Heb je pijn in je onderrug, dan zijn er drie wegen die de meeste mensen overwegen: de chiropractor, de fysiotherapeut, of zelf iets doen. Denemarken is een van de landen ter wereld waar de meeste mensen naar een chiropractor gaan, en lage rugpijn is de vaakste reden voor een bezoek.

De vraag is niet wie het beste is. Het is wat de verschillende mogelijkheden kunnen, hoe lang het effect aanhoudt, en wat er nodig is om van de pijn af te komen en hem weg te houden. Daarover is het onderzoek eigenlijk vrij duidelijk, en de Deense aanbevelingen zijn dat ook.

Hier lees je wat de Deense Sundhedsstyrelsen aanraadt, wat behandeling met de handen wel en niet kan, wat blijvende verbetering geeft, wat je zelf kunt, en wanneer het de moeite waard is om je te laten onderzoeken.

Wat de Deense aanbevelingen zeggen

De nationale klinische richtlijn van de Deense Sundhedsstyrelsen voor nieuwe lage rugpijn, uitgebracht in 2016 en in 2018 in de vakliteratuur gepubliceerd, legt een volgorde vast (1). Eerst moet je informatie krijgen: hoe het verloop meestal is, dat het bijna nooit gevaarlijk is, op welke tekenen je moet letten, en dat activiteit helpt terwijl rust schaadt. Daarna moet je in beweging blijven en je activiteit geleidelijk opvoeren. Daarbovenop kun je begeleide training en manuele gewrichtsmobilisatie toevoegen. De richtlijn raadt standaard scans en injecties af.

Let op het woord "toevoegen". Manuele behandeling staat in de richtlijn als een aanvulling naast training, niet in plaats daarvan. Geen van beide is bedoeld als iets waar je maandenlang alleen voor heen gaat.

In 2025 kwamen er nog twee dingen bij. Een nationale aanbeveling over medicijnen raadt, zwak, paracetamol, ontstekingsremmers en morfineachtige middelen bij nieuwe spit af, en zegt in plaats daarvan dat de patiënt moet horen wat de voordelen van gewone activiteit zijn. Een voorstel van de Deense Sundhedsstyrelsen over zorgtrajecten voor mensen met lage rugpijn stelt bovendien vast dat ondersteunde zelfzorg voor de meeste mensen de eerste en belangrijkste behandeling moet zijn. Met andere woorden: wat je zelf doet met de juiste begeleiding is geen plan B. Het is plan A.

Het is goed om te weten dat het Deense richtlijnensysteem wordt herzien, en dat een aantal richtlijnen al wat ouder is. De kernboodschap is in twintig jaar echter niet veranderd, niet in Denemarken en niet in de grote internationale overzichten: blijf in beweging, train, en laat geen scan maken zonder reden (2).

Wat behandeling met de handen doet

Manuele behandeling is een verzamelnaam voor wat chiropractors en fysiotherapeuten met hun handen doen: gewrichtsmobilisatie, manipulatie, de "krak" die veel mensen kennen, en behandeling van de spieren. Veel mensen voelen zich direct daarna beter, en bij sommigen houdt de verlichting dagen aan.

Het is goed om te weten hoe het werkt. De oude verklaring was dat een wervel "scheef" zat of "vastzat", en dat de behandelaar hem terugzette. Die verklaring klopt niet. De gewrichten van de onderrug kunnen in het gewone dagelijks leven niet uit hun plek schuiven, en de "krak" is gas in het gewrichtsvocht, geen bot dat op zijn plaats valt. Het effect komt van het zenuwstelsel: druk of een snelle, kleine beweging op een gevoelig gebied dempt de gevoeligheid een tijdje, en de spieren eromheen ontspannen. Lees meer in Rug op slot (blokkade): wat gebeurt er eigenlijk?.

Dat maakt de behandeling niet minder. Het maakt de uitleg eerlijk. En het heeft een praktisch gevolg: als het effect van het zenuwstelsel komt, is het tijdelijk, tenzij je tegelijk verandert wat je onderrug gevoelig maakte.

Wat het onderzoek zegt over manuele behandeling

Het grondigste overzicht verscheen in 2019 in de BMJ. Het bracht 47 onderzoeken samen met meer dan 9.000 mensen met langdurige lage rugpijn, en vond dat manipulatie van de rug een effect op pijn en functie geeft dat lijkt op dat van de andere aanbevolen behandelingen, dus training en begeleiding (3). De bijwerkingen waren mild en kort, meestal een paar dagen gevoeligheid.

Dat is de eerlijke stand van zaken. Manuele behandeling is niet zonder effect, en ze is niet gevaarlijk voor de onderrug bij gewone pijn. Ze is ongeveer even goed als training, als je na een paar weken meet. Ze is een prima manier om op gang te komen als de pijn bewegen moeilijk maakt. Maar ze is geen plan, en de onderzoeken die een effect laten zien, gebruikten haar als deel van een traject, niet als abonnement.

Wat blijvend helpt: bewegen en trainen

Cochrane bracht in 2021 249 onderzoeken samen over training bij langdurige lage rugpijn. De conclusie: training vermindert de pijn en verbetert de functie, en training wint van alleen advies (4). Het interessantste was wat er niet uit het overzicht kwam. Geen enkele trainingsvorm won duidelijk. Pilates, krachttraining, stabiliteitstraining en wandelen zaten allemaal aan de goede kant, en de auteurs raadden uiteindelijk aan de training te kiezen die je leuk vindt en volhoudt (5).

Dat past bij een ouder resultaat: de verbetering na training hangt niet samen met sterker of beweeglijker worden in precies wat je trainde (6). Training werkt breder. Je merkt dat je rug best belast kan worden. De angst neemt af. Het zenuwstelsel zet zich lager.

Het sterkste nieuwe onderzoek gaat over het allermoeilijkste: de pijn wegblijven. 701 Australiërs die net hersteld waren van spit, werden in twee groepen verdeeld. De ene groep kreeg een geleidelijk opgebouwd wandelprogramma en zes gesprekken met een fysiotherapeut in een half jaar. De andere kreeg geen programma. De wandelgroep had duidelijk minder terugval, en het duurde gemiddeld twee keer zo lang voordat de volgende kwam, 208 dagen tegen 112 (7). De aanpak vroeg geen praktijk en geen apparaat, alleen een geleidelijk opgebouwd wandelprogramma en begeleiding.

Het verschil tussen manuele behandeling en training is dus niet dat het ene werkt en het andere niet. Behandeling kan de gevoeligheid een tijdje dempen, terwijl training je onderrug geleidelijk beter bestand maakt tegen belasting. Het eerste geeft verlichting hier en nu. Het tweede is wat blijft.

Thuis oefenen: wat kun je zelf?

Heel veel. In de onderzoeken hierboven deden de deelnemers het grootste deel van de training zelf, met begeleiding in het begin. De oefeningen die werkten, waren alledaagse oefeningen: de rug buigen en strekken, draaien, het bekken optillen, een zijplank vasthouden, wandelen. Geen ervan vraagt hulpmiddelen of een praktijk.

Een thuisplan moet drie dingen hebben. Een volgorde die begint waar je vandaag bent, en die ook in kleine stappen durft te buigen onder belasting. Een regel voor hoeveel het pijn mag doen: tot 5 van de 10 tijdens de oefening, en de volgende ochtend weer gezakt (8). En een manier om omhoog te gaan als het makkelijk wordt, zodat je onderrug in de loop van weken echt sterker wordt en niet alleen bewogen wordt. Lees meer in Mag je trainen met lage rugpijn?, en vind de oefeningen in De beste oefeningen tegen pijn in de onderrug.

Daarnaast is begrip belangrijk. Pijn is de bescherming van het zenuwstelsel, geen maat voor schade, en hoe langer hij al duurt, hoe minder hij zegt over de toestand van je onderrug. Bij mensen zonder pijn laat een MRI-scan bij ongeveer de helft veranderingen in de tussenwervelschijven van de onderrug zien (9). Mensen die dat weten, durven te bewegen, en het is het bewegen dat werkt. Lees meer in Lage rugpijn en een gevoelig zenuwstelsel.

Het Deense programma GLA:D Ryg, ontwikkeld aan de Syddansk Universitet, bouwt op hetzelfde idee: twee voorlichtingsbijeenkomsten en acht weken training op vier moeilijkheidsniveaus, waarbij pijn wordt uitgelegd als een balans tussen wat de rug te verduren krijgt en wat hij aankan (10). Het is een Deens voorbeeld van een programma dat geleidelijk zwaarder wordt terwijl je traint.

Wanneer is een onderzoek de moeite waard?

Een goede chiropractor of fysiotherapeut doet meer dan behandelen. Ze onderzoeken. In deze situaties is dat de moeite waard:

  • Je hebt pijn tot onder de knie, tintelingen, een doof gevoel of zwakte in je been. Dat moet onderzocht worden, zodat duidelijk is of er een zenuwwortel bij betrokken is, en wat dan het plan is. Lees Pijn van je onderrug naar je bil en been.
  • De pijn kwam na een val of zwaar tillen, en je bent ouder dan 65, hebt botontkalking of gebruikt al lang corticosteroïden. Dan is een onderzoek geen discussie, en de huisarts is je eerste stop.
  • Je bent 6 tot 8 weken in beweging gebleven en hebt getraind zonder vooruitgang. Dan moet iemand kijken wat er over het hoofd wordt gezien, en of je meer nodig hebt dan oefeningen.
  • Je bent bang om te bewegen. Een goede behandelaar kan je met onderzoek en beweging laten zien dat je rug meer aankan dan een tekst alleen kan laten zien.
  • De pijn beheerst je hele leven. Bij langdurige, invaliderende lage rugpijn liet een groot Australisch onderzoek in 2023 zien dat een traject bij fysiotherapeuten die getraind zijn om met bewegen, angst en gewoontes tegelijk te werken, een grote en blijvende verbetering gaf (11). Dat is niets wat je alleen thuis doet.

Waar een onderzoek niet mee zou moeten eindigen, is een uitleg over een scheef bekken, een vastzittende wervel of een zwakke core, en een voorstel voor wekelijkse behandelingen maandenlang. Dat past niet bij de richtlijn, en het past niet bij het onderzoek. Goede chiropractors en goede fysiotherapeuten weten dat allebei, en de meesten werken tegenwoordig volgens hetzelfde principe: kort behandelen als het je op gang helpt, en dan over naar wat je zelf doet.

Wanneer moet je op geen van beide wachten?

Een paar tekenen horen bij een arts, niet in een praktijk. Een doof gevoel in je kruis of rond je anus, plotseling moeite met het ophouden of kwijtraken van urine of ontlasting, of krachtverlies in beide benen: dezelfde dag spoedhulp. Bel meteen je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost. Koorts, onverklaard gewichtsverlies, eerdere kanker, of pijn die niet verandert, hoe je ook ligt of beweegt: ga naar de huisarts. Het is zeldzaam. Bij ongeveer 1 op de 100 mensen met nieuwe spit is er een ernstige oorzaak (12). Daarom moet je de tekenen serieus nemen.

Wat Rehabo is, en wat het niet is

Rehabo is een programma voor het deel dat de richtlijn zelfzorg noemt: oefeningen die zich opbouwen op basis van hoeveel pijn het de vorige keer deed, zonder hulpmiddelen, en met dezelfde pijnregels als de onderzoeken hierboven gebruikten. Het vervangt geen onderzoek, en het behandelt geen diagnose. Heb je een van de tekenen hierboven, dan is een arts of een behandelaar je eerste stop. Heb je die niet, dan kun je vandaag beginnen, en je kunt het prima combineren met een behandeling als die je op gang helpt. Lees hoe het programma is opgebouwd in Zo stelt Rehabo je rugprogramma samen en in de grote gids over lage rugpijn.

Een rugprogramma dat zich aanpast

Rehabo stelt een revalidatieprogramma voor de rug samen op basis van waar het pijn doet, en hoeveel. Je krijgt vier oefeningen per training zonder hulpmiddelen, en na elke oefening geef je aan hoeveel pijn het deed. Het programma gaat een stap omhoog, blijft gelijk of gaat een stap terug op basis van je antwoord. Het is ontwikkeld door fysiotherapeuten en je begint gratis.

Stel je rugprogramma samen

Conclusie

  • De Deense Sundhedsstyrelsen zet informatie en activiteit voorop, training en manuele behandeling als aanvulling, en ondersteunde zelfzorg als de belangrijkste behandeling voor de meeste mensen.
  • Behandeling met de handen geeft echte, kortdurende verlichting via het zenuwstelsel. Ze zet niets op zijn plaats, en ze is een begin, niet het plan.
  • Training en wandelen verminderen de pijn en houden hem weg. Het soort telt minder dan dat je het doet en opbouwt.
  • Het meeste kun je zelf, met een volgorde, een pijnregel en een manier om omhoog te gaan.
  • Laat je onderzoeken bij klachten in je been, na een val, als je na 6 tot 8 weken niet vooruitgaat, en als angst je in de weg zit. Ga naar een arts bij de paar ernstige tekenen.

Bronnen

  1. Stochkendahl MJ et al. National Clinical Guidelines for non-surgical treatment of patients with recent onset low back pain or lumbar radiculopathy. European Spine Journal 2018. PubMed
  2. Foster NE et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet 2018. PubMed
  3. Rubinstein SM et al. Benefits and harms of spinal manipulative therapy for the treatment of chronic low back pain: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ 2019. PubMed
  4. Hayden JA et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews 2021. PubMed
  5. Hayden JA et al. Some types of exercise are more effective than others in people with chronic low back pain: a network meta-analysis. Journal of Physiotherapy 2021. PubMed
  6. Steiger F et al. Is a positive clinical outcome after exercise therapy for chronic non-specific low back pain contingent upon a corresponding improvement in the targeted aspect(s) of performance? A systematic review. European Spine Journal 2012. PubMed
  7. Pocovi NC et al. Effectiveness and cost-effectiveness of an individualised, progressive walking and education intervention for the prevention of low back pain recurrence in Australia (WalkBack): a randomised controlled trial. The Lancet 2024. PubMed
  8. Silbernagel KG et al. Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy: a randomized controlled study. American Journal of Sports Medicine 2007. PubMed
  9. Brinjikji W et al. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology 2015. PubMed
  10. Kjaer P et al. GLA:D Back group-based patient education integrated with exercises to support self-management of back pain: development, theories and scientific evidence. BMC Musculoskeletal Disorders 2018. PubMed
  11. Kent P et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling low back pain (RESTORE): a randomised, controlled, three-arm, parallel group, phase 3, clinical trial. The Lancet 2023. PubMed
  12. Henschke N et al. Prevalence of and screening for serious spinal pathology in patients presenting to primary care settings with acute low back pain. Arthritis & Rheumatism 2009. PubMed