Wat we over pijn weten, is in nog geen tien jaar enorm veranderd, en het is een onderwerp waar we steeds meer over leren naarmate er nieuwe onderzoeken verschijnen. Al die nieuwe kennis heeft geleid tot een paradigmaverschuiving in hoe we pijn begrijpen en hoe we pijn behandelen.
Pijn is een essentieel onderdeel van ons leven. We hebben allemaal weleens pijn gehad (behalve in de uiterst zeldzame gevallen van aangeboren ongevoeligheid voor pijn (CIP)).
Het is een waarschuwingsmechanisme dat ons vertelt dat er iets mis is in het lichaam, en het helpt ons om op onszelf te passen. Als weefsel op de een of andere manier beschadigd raakt, worden er gevaarsignalen van het beschadigde gebied naar de hersenen gestuurd, zodat die weten dat er iets mis is.
Klinkt heel simpel, toch? Dat is het niet.
Gate Control Theory
Ronald Melzack ontwikkelde in 1965 de Gate Control-theorie om antwoord te geven op de vraag hoe pijn in het lichaam ontstaat, dus de fysiologie achter pijn. De vrije zenuwuiteinden van het lichaam (nociceptoren) sturen gevaarsignalen via de zenuwen naar de hersenen, waar de informatie wordt verwerkt en weer teruggestuurd naar de plek waar het pijn doet.
Alle zorgprofessionals krijgen les in dit model. Het enige probleem is dat het extreem vereenvoudigd is.
De laatste tijd hebben veel slimme onderzoekers in de pijnwetenschap, zoals Ronald Melzack, David Butler, Lorimer Moseley en vele anderen, een veel uitgebreidere theorie ontwikkeld over hoe pijn werkt.
Is de nieuwe theorie volledig? Nee, maar hij wijst ons de goede kant op, vergeleken met de traditionele theorie waarmee de meeste artsen, verpleegkundigen, fysiotherapeuten, chiropractors enzovoort zijn opgegroeid.
Traditionele pijntheorieën gaan uit van pathoanatomische of biomechanische verklaringen voor waarom iets pijn doet: dat pijn ontstaat door weefselschade of een disfunctie in het weefsel (artrose, "gespannen spieren", een slechte houding enzovoort). Die biomedische modellen blijken heel beperkt te zijn, vooral bij mensen met chronische pijn of fantoompijn.
Nieuwe kennis
Dankzij het nieuwe bewijs op dit gebied weten we nu dat pijn eigenlijk descenderend is (gemaakt in de hersenen en naar beneden lopend), in plaats van de traditionele opvatting dat pijn ascenderend is (gemaakt in mogelijk beschadigd weefsel en naar de hersenen gestuurd).
Pijnsignalen worden weliswaar van het weefsel naar de hersenen doorgestuurd, maar die signalen vertellen de hersenen alleen over een mogelijk gevaar. Daarna is het de taak van de hersenen om die signalen te beoordelen en ze in verband te brengen met je ervaringen, je stressniveau, je emotionele toestand en veel andere dingen. Op basis van al die verschillende informatie beoordelen de hersenen of ze pijn moeten maken in het betreffende gebied. Deze nieuwe kijk op pijn heet het biopsychosociale pijnmodel.
Pijn wordt gemaakt door de hersenen en is gebaseerd op hoe ze een mogelijk gevaar inschatten.
Je hebt vast weleens van fantoompijn gehoord. Hoe kun je pijn hebben in een lichaamsdeel dat geamputeerd is en niet meer aan je lichaam vastzit? Dat komt doordat de hersenen denken dat er gevaar is rond het ontbrekende lichaamsdeel, en daarom pijn gaan maken om te vertellen dat er iets mis is.
Andersom zijn er verhalen bekend over soldaten die in hun schouder werden geschoten zonder het te merken, tot ze in veiligheid waren. In zo'n situatie zijn de hersenen meer gericht op in veiligheid komen, en daarom kiezen ze ervoor de gevaarsignalen uit de schouder te negeren.
Pijn is niet altijd een goede maat voor schade
Meerdere onderzoeken met beeldvorming (MRI, röntgen, CT enzovoort) hebben laten zien dat artrose, hernia's en andere afwijkingen en degeneratieve veranderingen niet met pijn samen hoeven te gaan (1) (2) (3). Andersom betekent dat ook dat je best pijn kunt hebben zonder dat er weefselschade is.
Schade staat niet gelijk aan pijn.
Pijn begrijpen is een effectief hulpmiddel. Als mensen met pijn uitleg krijgen over pijntheorie en hun eigen pijn leren begrijpen, heeft dat echt een positief effect op hun pijn en hun kwaliteit van leven (4).
Alleen al horen dat je een chronische toestand niet erger maakt door je lichaam te gebruiken, een wandeling te maken of te bewegen, kan in veel gevallen de pijn verminderen en zorgen voor een actiever dagelijks leven.
Tijd voor een update
Waarom werken zo veel zorgprofessionals dan nog volgens de verouderde pijnmodellen? Goede vraag. Het oude pathoanatomische pijnmodel bestaat al meer dan 300 jaar en zit nog steeds in het onderwijs van vandaag. Het is moeilijk om te vergeten wat je jarenlang hebt geleerd en toegepast. Gelukkig gaan steeds meer therapeuten open staan voor het nieuwe pijnmodel en leggen ze het pathoanatomische model op de plank.
Dit artikel is op geen enkele manier bedoeld als een volledige uitleg van de nieuwe pijntheorieën, maar meer als een kleine inleiding in de nieuwe kijk op pijn, die nog volop in ontwikkeling is.
Bronnen
- Ultrasound of the shoulder: asymptomatic findings in men
- The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review
- Incidental findings on magnetic resonance imaging of the spine in the asymptomatic pediatric population: a systematic review
- The effect of neuroscience education on pain, disability, anxiety, and stress in chronic musculoskeletal pain